"Cởi trói" để giữ thị trường xuất khẩu sầu riêng

Thương lái kỳ vọng vào chính sách mới

Cơ quan Cảnh sát điều tra mới đây đã khởi tố, bắt tạm giam ông Hoàng Trung - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường và nhiều thuộc cấp để điều tra về những sai phạm liên quan đến vụ án trong lĩnh vực xuất khẩu sầu riêng.

Sự việc này là diễn biến trong quá trình Bộ Công an mở rộng một vụ án liên quan đến hoạt động xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc. Theo cơ quan điều tra, ông Hoàng Trung và ông Nguyễn Quang Hiếu đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn ban hành các chính sách trái pháp luật, có dấu hiệu của việc ban hành "giấy phép con" để phục vụ lợi ích nhóm, trục lợi cá nhân số tiền đặc biệt lớn. Các bị can còn can thiệp, chỉ đạo cấp dưới thực hiện hành vi cấp khống giấy kiểm nghiệm, mã số vùng trồng; mua, bán trái phép mã số vùng trồng, mã cơ sở đóng gói.

“Thủ phủ sầu riêng” mới rộng lớn bậc nhất Đông Nam Bộ vào vụ thu hoạchĐỌC NGAY

Ngay sau đó, ngày 31/07 Chính phủ ban hành Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP về đơn giản hóa thủ tục hành chính trong cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói được cộng đồng doanh nghiệp, thương lái và người trồng sầu riêng kỳ vọng sẽ tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm.

Nghị quyết chuyển mạnh sang thực hiện thủ tục trên môi trường số, phân cấp cho cấp xã, áp dụng nguyên tắc tự kê khai, tự chịu trách nhiệm gắn với hậu kiểm, đồng thời khuyến khích hình thành các vùng nguyên liệu tập trung thông qua hợp tác xã, tổ hợp tác.

Là người trực tiếp sản xuất và thường xuyên làm việc với các đơn vị thu mua, ông Nguyễn Minh Hiếu, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nông dân sản xuất kinh doanh giỏi Tp.Đồng Nai, chủ trang trại Gia Bảo Ecofarm nhớ lại vụ sầu riêng năm 2026 tại khu vực Bình Phước (cũ) vừa khép lại với không ít khó khăn.

Theo ông Hiếu, mưa kéo dài đúng thời điểm thu hoạch khiến chất lượng trái bị ảnh hưởng. Trong khi đó, các doanh nghiệp và thương lái ngày càng siết chặt yêu cầu đầu vào. Không chỉ yêu cầu vỏ xanh, gai nở đều, trái còn phải bảo đảm cơm vàng, dẻo, không bị sượng nước mới đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

"Giá thu mua hiện phụ thuộc rất lớn vào diễn biến của thị trường Trung Quốc. Chỉ cần phía bạn thay đổi nhu cầu hoặc tiêu chuẩn kiểm soát, giá trong nước lập tức biến động. Điều này khiến cả người trồng lẫn thương lái đều chịu nhiều áp lực", ông Hiếu chia sẻ.

Bên cạnh yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, người trồng còn đối mặt với chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhân công và chăm sóc liên tục tăng, trong khi thời tiết diễn biến thất thường khiến lợi nhuận bị thu hẹp.

Theo ông Hiếu, đầu tư theo hướng nông nghiệp sinh thái, kiểm soát chặt quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng là con đường tất yếu để giữ vững thị trường xuất khẩu.

"Tôi tin rằng với mô hình sản xuất hiện nay, chúng tôi vẫn có thể đáp ứng yêu cầu của thị trường Trung Quốc cũng như các thị trường khó tính khác trong tương lai", ông nói.

Điều ông kỳ vọng nhất hiện nay là chính sách mới sẽ giúp việc cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói được triển khai nhanh hơn, tạo điều kiện để nhiều vùng nguyên liệu đạt chuẩn tham gia xuất khẩu.

"Khi nhiều vùng trồng được cấp mã số, nhiều cơ sở đóng gói được công nhận, thị trường sẽ minh bạch hơn. Doanh nghiệp có thêm nguồn hàng đạt chuẩn, còn nông dân cũng yên tâm đầu tư sản xuất lâu dài. Chúng tôi đánh giá rất cao việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhanh chóng tham mưu để Chính phủ phản ứng kịp thời để điều chỉnh những bất cập của Nghị định 38. Điều đó sẽ tháo gỡ khó khăn cho nông dân và hợp tác xã, đồng thời nâng cao sức cạnh tranh của sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế", ông Hiếu nhận định.

Đồng quan điểm, ông Lê Quang, thành viên Hợp tác xã Bom Bo, cho rằng việc điều chỉnh chính sách đã tháo gỡ đúng những vướng mắc mà nhiều vùng sản xuất gặp phải. Theo ông, khi thủ tục được đơn giản hóa, các vùng sản xuất tuân thủ quy trình sẽ sớm được cấp mã số vùng trồng, mở rộng cơ hội xuất khẩu và tạo động lực để người dân tiếp tục đầu tư sản xuất theo tiêu chuẩn.

Gỡ thủ tục để khơi thông cả chuỗi xuất khẩu

Những biến động của thị trường cho thấy, để một container sầu riêng có thể xuất khẩu thuận lợi, toàn bộ chuỗi từ vùng nguyên liệu, cơ sở đóng gói, doanh nghiệp đến đơn vị logistics phải vận hành đồng bộ, đáp ứng các yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc và chất lượng.

Theo các doanh nghiệp, khi thủ tục được rút gọn, thời gian cấp mã số được rút ngắn và dữ liệu được quản lý tập trung, nguồn hàng đạt chuẩn sẽ tăng lên. Đây cũng là điều mà nhiều thương lái mong đợi sau nhiều vụ mùa liên tiếp phải đối mặt với tình trạng khan hiếm vùng nguyên liệu đủ điều kiện xuất khẩu hoặc phải thu mua nhỏ lẻ, tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Bà Đặng Thị Thúy Nga, Giám đốc HTX Thương mại dịch vụ nông nghiệp Xuân Định, cho rằng việc sửa đổi Nghị định 38 là rất cần thiết, bởi sẽ tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn để các hợp tác xã và doanh nghiệp đầu tư phát triển vùng nguyên liệu, tăng cường liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản. Khi chính sách được điều chỉnh theo hướng sát thực tiễn, hợp tác xã sẽ có thêm điều kiện nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu, đồng thời giúp nông dân yên tâm đầu tư sản xuất lâu dài.

Trao đổi với Người Đưa Tin, bà Nguyễn Thị Hồng Ngân, Trưởng ban Pháp luật Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), đánh giá việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP sẽ tạo tiền đề để đẩy nhanh sửa đổi Nghị định 38 theo hướng đồng bộ hơn với thực tiễn. Theo bà, khi quy trình cấp mã số được số hóa và đơn giản hóa, doanh nghiệp logistics sẽ chủ động hơn trong tổ chức chuỗi cung ứng, giảm thời gian chờ, tiết kiệm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản xuất khẩu.

Chia sẻ với Người Đưa Tin, Ông Nguyễn Văn Giang, Phó Chủ tịch Hội Nông dân Tp.Đồng Nai cho biết, Hội đã nhiều lần kiến nghị các cơ quan chức năng ưu tiên cơ chế thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực kiểm định, kiểm nghiệm chất lượng nông sản ngay tại địa phương, góp phần hoàn thiện chuỗi sản xuất và nâng cao năng lực xuất khẩu.

Theo ông Giang, việc có các đơn vị thực hiện kiểm nghiệm tại chỗ để đánh giá, công bố chất lượng nông sản đủ điều kiện xuất khẩu là tín hiệu rất tích cực, bởi sẽ giúp người dân và hợp tác xã giảm đáng kể thời gian, chi phí cũng như những rủi ro trong quá trình đưa hàng ra thị trường quốc tế.

"Chúng tôi mong muốn các cơ quan chức năng tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi để các đơn vị kiểm định, kiểm nghiệm sớm đi vào hoạt động tại địa phương. Khi công tác kiểm định được thực hiện ngay tại vùng sản xuất, nông dân sẽ chủ động hơn trong việc kiểm soát chất lượng, doanh nghiệp cũng yên tâm thu mua vì nguồn hàng được xác nhận đạt tiêu chuẩn. Đây sẽ là mắt xích quan trọng giúp nâng cao giá trị nông sản, tăng tính minh bạch trong truy xuất nguồn gốc và củng cố niềm tin của các thị trường nhập khẩu đối với sầu riêng Việt Nam", ông Giang nhấn mạnh.

Lợi thế của sầu riêng Việt Nam không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở khả năng thích ứng với những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường. Để giữ vững đà tăng trưởng xuất khẩu, ngành hàng cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy chuỗi giá trị, trong đó người trồng, hợp tác xã, thương lái, doanh nghiệp xuất khẩu và đơn vị logistics cùng chia sẻ trách nhiệm trong việc bảo đảm chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Khi những điểm nghẽn về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và thủ tục hành chính từng bước được tháo gỡ, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn về nguồn hàng, thương lái có thể yên tâm ký kết các hợp đồng dài hạn, còn người nông dân có thêm động lực đầu tư sản xuất theo tiêu chuẩn. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để sầu riêng Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế bằng chất lượng, uy tín và sức cạnh tranh bền vững trên thị trường quốc tế.