Sông Đăk Bla qua đô thị phía tây Quảng Ngãi chỉ còn một dòng chảy nhỏ (ảnh chụp tháng 4-2026) - Ảnh: L.T.K.T.
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, từ giữa tháng 9, hiện tượng El Nino đã đạt ngưỡng cường độ rất mạnh.
Dự báo El Nino sẽ đạt cực đại trong những tháng cuối năm 2026 và duy trì cường độ rất mạnh đến khoảng tháng 3-2027. Chưa loại trừ khả năng hiện tượng này tiếp tục duy trì đến nửa đầu mùa hè năm sau.
El Nino bắt đầu ảnh hưởng rõ nét, dòng chảy nhiều sông suối thấp hơn 10-75%
Với diễn biến trên, cơ quan khí tượng cho biết El Nino sẽ tác động rõ hơn trong những tháng tới như làm gia tăng nguy cơ nền nhiệt cao, nắng nóng, khô hạn và thiếu hụt nguồn nước, đặc biệt trong mùa khô.
Trong đó, khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ được đánh giá ở mức rất cao.
Ông Ngô Mạnh Hà, Phó cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết theo số liệu thống kê hiện trạng nguồn nước, từ tháng 5-2026, nguồn nước trên đa số các sông, suối đã bắt đầu chịu ảnh hưởng của El Nino và có xu thế thấp hơn trung bình nhiều năm.
Dòng chảy giai đoạn từ tháng 6 đến 8-2026 đã bị ảnh hưởng rõ nét hơn, hầu hết dòng chảy trên các sông, suối thuộc 12 lưu vực sông lớn đều thấp hơn từ 10-75% so với trung bình nhiều năm.
Theo ông Hà, xu hướng thiếu hụt nguồn nước như hiện tại tương đồng với diễn biến nguồn nước các năm 2015 và 2019 là hai năm chịu ảnh hưởng lớn bởi El Nino.
Rủi ro bắt đầu từ cuối mùa lũ và nguồn nước các sông, suối, hồ chứa trên các lưu vực lớn có nguy cơ xảy ra thiếu hụt lượng nước tích trữ các hồ chứa, trong đó 74% hồ thủy điện thiếu hụt từ 15 - 80% và 40% hồ thủy lợi thiếu hụt từ 20 - 87%.
Kết hợp với suy giảm dòng chảy các tháng mùa cạn, nguy cơ thiếu hụt 15 - 78% so với trung bình nhiều năm sẽ càng làm gia tăng nguy cơ mất an ninh nguồn nước trên các lưu vực sông và trên phạm vi cả nước.
Lòng hồ thủy điện Sơn La ở khu vực Mường Lay (Điện Biên) cạn trơ đáy hồi tháng 6-2023 - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH
Khoảng 29 triệu dân ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có nguy cơ thiếu nước
Cụ thể, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ (lưu vực các sông Bằng Giang - Kỳ Cùng, Hồng - Thái Bình, Mã, Cả), khoảng 29 triệu dân có nguy cơ thiếu nước cấp cho sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ do dòng chảy, mực nước sông suy giảm, gia tăng xâm nhập mặn.
Thiếu nước cho khoảng 800.000 ha sản xuất nông nghiệp, trong đó sông Hồng khoảng 500.000ha. Các công trình, hệ thống thủy lợi trên sông Hồng như Bắc Hưng Hải, Bắc Đuống, Nhuệ, Đáy… sẽ gặp khó trong việc lấy nước.
Cùng với đó, nguy cơ ảnh hưởng an ninh năng lượng, an toàn hệ thống điện cho hồ thủy điện do hầu hết các hồ chứa có nguy cơ không tích đủ nước, thiếu 15-80% dung tích, dòng chảy mùa cạn suy giảm, trong đó sông Chu giảm 56%, sông Đà giảm 47%, sông Cả giảm 46%. .
Khu vực duyên hải Nam Trung Bộ (lưu vực các sông Hương, Vu Gia - Thu Bồn, Trà Khúc, Kôn - Hà Thanh, Ba) được đánh giá dễ tổn thương do địa hình ngắn, dốc, hạ tầng trữ, điều tiết nước hạn chế, mùa khô kéo dài và dòng chảy suy giảm mạnh, trên sông Kôn giảm 73%, sông Ba giảm 67%, sông Thu Bồn giảm 53%.
Do đó, nguy cơ thiếu nước sinh hoạt và sản xuất, nhất là tại Đà Nẵng - nơi có nhà máy nước lớn như Cầu Đỏ công suất 366.000 m³/ngày đêm, Hòa Liên công suất 120.000 m³/ngày đêm, phụ thuộc lớn vào điều tiết nước của các hồ chứa lớn và hệ thống đập dâng An Trạch.
Rủi ro thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp cao do tỉ lệ diện tích được tưới bằng hệ thống thủy lợi trên lưu vực sông Ba chỉ đạt 23%, lưu vực Vu Gia - Thu Bồn 35%.
Các khu kinh tế Chu Lai, Nam Giang, Dung Quất, đông nam Đắk Lắk cũng đối mặt với nguy cơ thiếu nước phục vụ các ngành sản xuất có hiệu quả kinh tế cao.
Hạn hán khiến nhiều cánh đồng ở Trần Đề, Sóc Trăng không còn nước sản xuất lúa, những nơi còn nước thì cũng bị mặn xâm nhập (ảnh chụp tháng 4-2024) - Ảnh: CHÍ QUỐC
Miền Tây nhạy cảm nhất với El Nino do phụ thuộc vào nguồn nước sông Mekong
Khu vực ở Tây Nguyên (lưu vực các sông Sê San, Srêpốk) có nguy cơ ảnh hưởng lớn nhất đến sản xuất nông nghiệp, nhất là diện tích cây công nghiệp, cây lâu năm ngoài phạm vi cấp nước của công trình thủy lợi. Dự báo, tỉ lệ chủ động nước đối với cây lâu năm chỉ đạt 17-19%.
Cùng với đó là nguy cơ ảnh hưởng cấp nước sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ do các nhà máy nước chủ yếu sử dụng nguồn nước từ hồ chứa, sông suối.
Đối với khu vực Đông Nam Bộ (lưu vực sông Đồng Nai và vùng phụ cận) có chỉ số căng thẳng nguồn nước mùa cạn cao nhất cả nước do nhu cầu nước lớn và nguy cơ cao đối với sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ.
Trong khi khu vực này có hệ thống cấp nước đô thị lớn nhất cả nước với tổng công suất khoảng 5,21 triệu m³/ngày đêm, trong đó 91% công suất cấp nước đô thị phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào hồ chứa thượng lưu.
Cùng với đó là nguy cơ thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp, nhất là khu vực sử dụng nguồn nước từ hệ thống Dầu Tiếng - Phước Hòa.
Đối với khu vực Tây Nam Bộ (lưu vực sông Cửu Long) đây là khu vực nhạy cảm nhất với El Nino do phụ thuộc gần 95% vào nguồn nước phía thượng lưu sông Mekong, trong khi hạ lưu hoàn toàn thiếu các hồ chứa điều tiết dung tích lớn.
Do đó, khả năng cấp nước đô thị bị đe dọa trực tiếp do 87% công suất khai thác từ các sông độc lập không có công trình điều tiết và sản xuất nông nghiệp, đặc biệt khi dòng chảy sông Tiền, sông Hậu giảm 40 - 60%, kết hợp với xâm nhập mặn 4g/l vào sâu 40 - 70km.
Trường hợp xảy ra hạn hán, thiếu nước thì các xã ven biển thuộc các hệ thống thủy lợi Nam Măng Thít, Bắc Bến Tre, Nam Bến Tre, Gò Công,... sẽ chịu ảnh hưởng lớn nhất, đặc biệt là hệ thống Gò Công.
Cùng với đó là nguy cơ thiếu nước cả về số lượng và chất lượng vẫn có thể xảy ra, nhất là tại các khu vực ven biển và một số địa bàn thuộc Tây Ninh, Vĩnh Long và thành phố Cần Thơ.
