Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đang đối mặt một nghịch lý trong cuộc chiến chống lạm phát. Một trong những động lực tăng trưởng lớn nhất của kinh tế Mỹ hiện nay cũng là lĩnh vực dường như ít chịu ảnh hưởng nhất từ công cụ chủ lực của Fed là lãi suất.
Các doanh nghiệp chạy đua mở rộng năng lực trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn mạnh tay đầu tư, bất chấp chi phí vay tại Mỹ gần đây lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Giá điện, bộ nhớ băng thông cao và nhiều đầu vào thiết yếu khác cũng tăng mạnh nhưng chưa đủ sức làm chậm cuộc đua.
Nếu áp lực giá không giảm như nhiều nhà hoạch định chính sách kỳ vọng trong những tháng tới, Fed có thể phải thắt chặt mạnh hơn để đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2%. Khi đó, những ngành nhạy cảm với lãi suất như nhà ở và ô tô có thể phải chịu phần lớn sức ép. Thị trường lao động vốn đã bắt đầu hạ nhiệt cũng có nguy cơ suy yếu mạnh hơn.
Chủ tịch nghiên cứu toàn cầu Ajay Rajadhyaksha tại Barclays cho rằng thông thường, khi lãi suất tăng đủ cao, những lĩnh vực nhạy cảm nhất, đứng đầu là nhà ở, sẽ giảm tốc mạnh và tác động lan sang phần còn lại của nền kinh tế.
"Nhưng nếu một phần lớn nền kinh tế ít nhạy cảm với lãi suất và chính phần đó lại thúc đẩy tăng trưởng nhanh hơn, thì Fed buộc phải gây sức ép mạnh hơn lên phần còn lại vốn nhạy cảm với lãi suất", ông Rajadhyaksha nhận định.
Hơn 10.000 tỷ USD đổ vào AI
Quy mô của làn sóng đầu tư AI lớn đến mức có thể so sánh với những khoản chi thường gắn với quốc phòng hoặc y tế của chính phủ hơn là đầu tư của khu vực tư nhân.
Trong một nghiên cứu gần đây, nhà kinh tế Stijn Van Nieuwerburgh tại Đại học Columbia ước tính chi tiêu cho chip AI, trung tâm dữ liệu và hệ thống điện cung cấp năng lượng cho chúng sẽ vượt 10.000 tỷ USD trong giai đoạn 2025-2032. Bình quân mỗi năm, khoản đầu tư này tương đương hơn 3,6% tổng sản lượng kinh tế Mỹ.
Ngày càng nhiều khoản đầu tư được tài trợ bằng vốn vay. Về lý thuyết, điều này phải khiến hoạt động đầu tư trở nên nhạy cảm hơn khi lãi suất tăng. Nhưng cho đến nay, có rất ít dấu hiệu cho thấy chi phí vay cao đang làm chậm cơn sốt AI.
Giám đốc nghiên cứu trái phiếu toàn cầu Andrew Sheets tại Morgan Stanley cho rằng nếu AI thực sự là công nghệ có khả năng định hình ngành công nghệ trong nhiều năm, doanh nghiệp có đủ năng lực vay và tin khoản đầu tư có thể tạo lợi nhuận hai chữ số, việc lãi suất vay là 5,5% hay 6% không tạo ra khác biệt quá lớn.
"50 điểm cơ bản đó không phải yếu tố quyết định bài toán đầu tư có hiệu quả hay không", ông Sheets nói.
Riêng trong quý II, các doanh nghiệp Mỹ đã đầu tư hơn 100 tỷ USD vào máy tính và thiết bị liên quan, tăng 60% so với cùng kỳ năm trước và cao hơn 1,5 lần tốc độ đầu năm 2024. Chi tiêu xây dựng trung tâm dữ liệu, chưa tính chip bên trong, đã tăng hơn 5 lần kể từ đầu năm 2022.
Theo ông Van Nieuwerburgh, yếu tố AI gần như chưa chịu tác động của lãi suất và chi phí tăng cao. Những nút thắt khác, đặc biệt là quá trình cấp phép và khả năng cung cấp điện, mới là yếu tố hạn chế tốc độ xây dựng.
AI đang góp phần đẩy cao giá cả
Về dài hạn, AI có thể giúp cải thiện năng suất, cho phép kinh tế tăng trưởng nhanh hơn mà không gây thêm lạm phát. Chủ tịch Fed Kevin Warsh cũng nằm trong số những quan chức cho rằng công nghệ này cuối cùng có thể góp phần kiểm soát giá cả.
Nhưng ở thời điểm hiện tại, cơn sốt AI dường như đang góp phần tạo ra lạm phát thay vì kiềm chế nó.
Theo Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA), giá thiết bị máy tính dành cho doanh nghiệp, bao gồm chip, trong quý II tăng 11,4% so với cùng kỳ năm trước. Giá thiết bị máy tính dành cho người tiêu dùng tháng 8 cũng tăng 8,4%. Apple trong năm nay cho biết sẽ tăng giá máy Mac và iPad vì chi phí chip nhớ tăng mạnh.
Làn sóng xây trung tâm dữ liệu đồng thời làm tăng nhu cầu nhôm, đồng và nhiều loại vật liệu khác vốn đã chịu áp lực từ chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump. Nhu cầu lớn đối với thợ điện và lao động xây dựng trung tâm dữ liệu cũng đẩy tiền lương lên. Thu nhập bình quân theo giờ của lao động tại các nhà thầu điện tháng 8 tăng 7,1% so với cùng kỳ, kéo theo chi phí xây nhà máy, văn phòng và căn hộ.
Riêng chi tiêu xây dựng trung tâm dữ liệu đạt tốc độ quy đổi theo năm 85 tỷ USD vào tháng 8, hơn gấp đôi so với hai năm trước.
Những ngành khác có thể phải chịu sức ép lớn hơn
Khó khăn của Fed nằm ở chỗ lãi suất là một công cụ tác động trên diện rộng. Ngân hàng trung ương không thể tăng lãi suất riêng với một ngành và giữ nguyên cho ngành khác. Nếu đầu tư AI vẫn không phản ứng với lãi suất cao, những lĩnh vực khác sẽ phải hấp thụ phần lớn tác động của chính sách thắt chặt.
Nhà ở - lĩnh vực vốn thường chịu ảnh hưởng mạnh nhất khi lãi suất tăng - đã trì trệ từ trước khi lãi suất thế chấp gần đây vọt lên mức cao nhất ba năm. Quy mô ngành xây dựng nhà ở sau khi điều chỉnh theo lạm phát hiện thậm chí nhỏ hơn trước đại dịch, trong khi toàn bộ nền kinh tế đã tăng trưởng đáng kể.
Nhà kinh tế trưởng toàn cầu Nathan Sheets tại Citigroup cho rằng dư địa để lãi suất tiếp tục kìm hãm thị trường nhà ở vì thế khá hạn chế. Nhiều người Mỹ đã chốt được các khoản vay thế chấp với lãi suất cực thấp khoảng 6 năm trước và khó có động lực chuyển nhà nếu không thực sự cần thiết. Trong xây dựng, thay vì cắt giảm lao động, một số nhà thầu đang chuyển sang các dự án trung tâm dữ liệu.
Lãi suất cao vẫn có thể tác động qua những kênh khác. Khoản chi trả hàng tháng đối với vay mua ô tô và nợ thẻ tín dụng đã tăng, gây thêm áp lực cho nhóm người thu nhập thấp.
Trong khi đó, chi tiêu tiêu dùng vẫn khá vững, một phần do người Mỹ, đặc biệt nhóm thu nhập cao, hưởng lợi từ đà tăng kéo dài của chứng khoán Mỹ.
Theo nhà kinh tế Tiffany Wilding tại Pimco, để thực sự hạ nhiệt toàn bộ nền kinh tế, Fed có thể cần cả thị trường chứng khoán hạ nhiệt. Nếu giá cổ phiếu giảm đủ mạnh, niềm tin của lãnh đạo doanh nghiệp có thể suy yếu, thúc đẩy các công ty điều chỉnh quy mô hoạt động.
"Đó là lúc thị trường lao động có thể bắt đầu điều chỉnh", bà Wilding nhận định.
Tham khảo NYT
