Đó là nhận định của Giáo sư Yan Xuetong, Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc), tại phiên thảo luận “Bối cảnh chiến lược đang thay đổi và động lực giữa các cường quốc: Hàm ý đối với ASEAN”, trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN diễn ra ngày 9/6 tại Hà Nội.
Giáo sư Yan Xuetong phát biểu tại phiên thảo luận
AI và khoảng trống lãnh đạo toàn cầu
Theo GS Yan Xuetong, sự cạnh tranh hiện nay đang diễn ra chủ yếu trong lĩnh vực công nghệ, đặc biệt là AI. Theo ông, công nghệ nói chung và AI nói riêng đang trở thành nhân tố rất quan trọng trong địa chính trị của chúng ta trong thời gian tới.
Ông cho rằng cuộc cạnh tranh giữa Trung Quốc và các cường quốc khác hiện nay tập trung vào AI, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu xây dựng các tiêu chuẩn về công nghệ số và dịch vụ AI...
Nếu trước đây các cường quốc cạnh tranh chủ yếu trong không gian tự nhiên thì hiện nay cuộc đua đang chuyển mạnh sang không gian mạng. Theo GS Yan, một cường quốc hiện đại phải có khả năng cạnh tranh hiệu quả trong cả môi trường tự nhiên lẫn môi trường số, nhưng trọng tâm đang ngày càng nghiêng về không gian số.
Tuy nhiên, điều đáng lo ngại hơn là thế giới đang thiếu vắng một lực lượng lãnh đạo toàn cầu đủ khả năng dẫn dắt cộng đồng quốc tế. “Làm thế nào có thể duy trì ổn định ở khu vực mà không có lực lượng lãnh đạo khu vực hay toàn cầu nào nổi lên?”, ông đặt câu hỏi.
Theo ông, mô hình trật tự quốc tế dựa trên vai trò lãnh đạo đang đứng trước những thách thức lớn khi không có quốc gia nào đủ khả năng hoặc sẵn sàng đảm nhận vai trò đó.
Trong bối cảnh này, ASEAN được xem là một ví dụ đáng chú ý. Dù không phải là một liên minh quân sự hay một tập hợp các cường quốc, ASEAN vẫn duy trì được môi trường hòa bình trong khu vực từ năm 1991 đến nay.
“Ngay cả châu Âu hiện nay cũng gặp khó khăn trong việc duy trì hòa bình trong khu vực của họ”, GS Yan nhận xét.
Giáo sư Yan Xuetong phát biểu tại phiên thảo luận
Sức ép lựa chọn
Đề cập tới tác động của cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung đối với ASEAN, GS Yan cho rằng các nước trong khu vực đang ở những vị trí khác nhau.
Một số quốc gia ASEAN sử dụng công nghệ của Trung Quốc và có quan hệ kinh tế, thương mại chặt chẽ với Trung Quốc. Trong khi đó, một số nước khác do các quan ngại về an ninh lại lựa chọn công nghệ của Mỹ.
“Đây là hai hệ sinh thái công nghệ khác nhau”, ông nói.
Theo GS Yan, một số quốc gia có thể kết hợp sử dụng công nghệ từ cả hai phía, nhưng phần lớn các nước đang phát triển không có đủ nguồn lực để làm điều đó và sẽ phải lựa chọn.
Ông nhấn mạnh rằng công nghệ số không chỉ được đánh giá bằng mức độ tiên tiến mà còn phải xét đến chi phí và khả năng tiếp cận của người sử dụng.
“Làm sao để AI có giá cả phải chăng cho người dùng là vấn đề rất quan trọng”, ông nói.
Theo ông, sự phát triển của AI sẽ tác động trực tiếp tới quan hệ giữa các quốc gia, đồng thời ảnh hưởng đến vị thế của Mỹ và Trung Quốc trong khu vực trong tương lai.
Điện quan trọng hơn đất hiếm
Trả lời câu hỏi liên quan tới cạnh tranh đất hiếm, GS Yan Xuetong cho rằng đất hiếm là một yếu tố quan trọng đối với AI nhưng không phải là yếu tố mang tính quyết định nhất.
Theo ông, nguồn điện mới là nhân tố then chốt, vì AI cần một lượng điện rất lớn.
GS Yan cho biết cả Trung Quốc và Mỹ hiện đều đang tăng cường sản xuất điện để phục vụ cho cuộc đua phát triển AI. Vì vậy, năng lượng và điện năng có ý nghĩa quan trọng hơn cả đất hiếm trong dài hạn.
Tuy nhiên, trong ngắn hạn, ông cho rằng khó có thể kỳ vọng sự hạ nhiệt trong cạnh tranh đất hiếm giữa Mỹ và Trung Quốc. Nếu Mỹ tiếp tục áp đặt các biện pháp hạn chế đối với các chương trình công nghệ của Trung Quốc, cạnh tranh giữa hai nước sẽ tiếp tục gia tăng.
Khi được hỏi về chiến lược AI phù hợp cho ASEAN, GS Yan cho rằng hiện nay chỉ có Mỹ và Trung Quốc đủ năng lực xây dựng các mô hình AI nền tảng quy mô lớn.
Phần lớn các quốc gia khác đang sử dụng các mô hình này để phát triển các ứng dụng riêng hoặc phải mua công nghệ từ bên ngoài.
Theo ông, điều quan trọng nhất đối với ASEAN không phải là chạy đua phát triển mô hình AI riêng bằng mọi giá mà là chuẩn bị nguồn nhân lực để thích ứng với thời đại AI.
“Phải cải cách giáo dục, phải làm cho giới trẻ và học sinh có năng lực mạnh mẽ hơn để làm chủ AI”, ông nhấn mạnh.
Ông cho rằng AI là cơ hội lớn để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nếu các quốc gia biết đầu tư đúng hướng vào giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực.
Về quan hệ Mỹ - Trung, GS Yan nhận định căng thẳng giữa hai nước khó có thể giảm bớt trong thời gian tới.
Tuy nhiên, ông cho rằng điều quan trọng là hai bên có thể đạt được sự đồng thuận về ổn định chiến lược. Theo GS Yan, việc Mỹ và Trung Quốc duy trì hòa bình, không để xảy ra chiến tranh, đã là điều có ý nghĩa rất lớn đối với toàn thế giới.
