Tờ Financial Times (FT) cho hay năm 2025 là năm thứ hai liên tiếp, những tên tuổi hàng đầu trong làng đầu tư tư nhân (Private Equity-PE) toàn cầu như KKR, Blackstone hay CVC đang rơi vào tình cảnh trớ trêu: Mua thì dễ, bán thì không xong.
Việc không thể thoái vốn (exit) tại Trung Quốc đang tạo ra một "nút thắt cổ chai" nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến dòng tiền trả về cho các quỹ hưu bổng và các quỹ đầu tư quốc gia trên khắp thế giới.
Theo dữ liệu mới nhất từ PitchBook và Dealogic, 10 công ty thâu tóm (buyout groups) lớn nhất thế giới đang đầu tư vào Trung Quốc (bao gồm những cái tên lừng lẫy như KKR, Blackstone và CVC) đã không ghi nhận bất kỳ thương vụ thoái vốn toàn phần nào được công bố công khai tại thị trường đại lục trong suốt năm 2025.
Đây không chỉ là một con số thống kê khô khan, mà là hồi chuông cảnh báo về một thời kỳ "tiền mặt không còn là vua" đối với các nhà quản lý quỹ.
Cơn bão hoàn hảo
Thực tế, ngành PE toàn cầu đang trải qua giai đoạn khó khăn nhất trong nhiều thập kỷ. Việc lãi suất duy trì ở mức cao đã làm xói mòn định giá doanh nghiệp, khiến các thương vụ thoái vốn không còn mang lại lợi nhuận "khủng" như quá khứ. Tuy nhiên, tại Trung Quốc, câu chuyện còn phức tạp hơn nhiều.
Ông Matthew Phillips, lãnh đạo dịch vụ tài chính của PwC tại Trung Quốc đại lục và Hong Kong, nhận định rằng áp lực thoái vốn đang đè nặng lên các đội ngũ phụ trách thị trường này. Theo ông, có một sự tồn đọng khổng lồ các khoản đầu tư cần được hiện thực hóa để trả quyền lợi cho nhà đầu tư, nhưng thị trường lại không mấy mặn mà.
Khi các quỹ PE không thể "thoát hàng", họ không có vốn mới để tái đầu tư vào các thị trường khác. Điều này tạo ra một vòng xoáy trì trệ, khiến dòng vốn chảy vào các quỹ hưu bổng, văn phòng gia đình (family offices) và các quỹ đầu tư quốc gia bị gián đoạn nghiêm trọng.
Mặc dù dữ liệu công khai cho thấy sự im hơi lặng tiếng, nhưng thực tế có thể không hoàn toàn là một màu đen sẫm. Warburg Pincus và hai tập đoàn PE khác tiết lộ với tờ FT rằng họ đã thực hiện các giao dịch bán một phần tài sản tại Trung Quốc nhưng không công bố rộng rãi.
Dẫu vậy, việc giữ kín thông tin cũng cho thấy tâm thế thận trọng và có phần "ngại ngùng" của các nhà đầu tư khi nhắc đến việc rút vốn khỏi đây.
Đáng chú ý, các dữ liệu này chưa bao gồm các thương vụ bất động sản của Blackstone hay các thương vụ đầu tư kiểu vốn mạo hiểm (venture capital), nơi các quỹ nắm giữ tỷ lệ nhỏ và đưa công ty lên sàn chứng khoán (IPO).
Dù vậy, bức tranh tổng thể vẫn cho thấy một môi trường kinh doanh đầy thách thức, nơi căng thẳng địa chính trị giữa Washington và Bắc Kinh vẫn chưa thực sự hạ nhiệt dù đôi bên đã có nỗ lực đối thoại.
Để giải quyết bài toán thanh khoản, các quỹ PE đã phải viện đến những phương thức đầy sáng tạo nhưng cũng không kém phần rủi ro.
CEO Paul Robine của TR Capital cho biết hệ sinh thái đầu tư tư nhân Trung Quốc đang chịu đựng "khoảng trống thanh khoản nghiêm trọng". Các nhà đầu tư hiện đang tìm cách bán cổ phần trong các quỹ PE thông qua thị trường thứ cấp (secondary sales).
Tuy nhiên, cái giá phải trả là rất đắt. Trong khi các tài sản tại châu Âu và Bắc Mỹ chỉ bị chiết khấu khoảng 12-14% trên thị trường thứ cấp, thì tài sản tại châu Á bị "ép giá" trung bình tới 44%. Riêng tại Trung Quốc, mức chiết khấu 40-50% đã trở nên phổ biến trong hai năm qua do kinh tế yếu và sự rút lui của các nhà đầu tư phương Tây.
Một số quỹ thậm chí còn thực hiện các thương vụ "bán công ty cho chính mình", một kỹ thuật tài chính nhằm định giá lại tài sản hoặc kéo dài thời gian nắm giữ, thay vì tìm kiếm người mua bên ngoài.
Ánh sáng cuối đường hầm
Dù bức tranh chung khá ảm đạm, thị trường vẫn nhen nhóm những tín hiệu tích cực cho năm 2026. Một trong những thương vụ đáng chú ý nhất là việc Bain Capital hoàn tất bán doanh nghiệp trung tâm dữ liệu Chindata với định giá 4 tỷ USD cho một liên minh do các công ty công nghiệp và quỹ chính quyền địa phương Trung Quốc dẫn dắt.
Đây là thương vụ thoái vốn lớn đầu tiên của một quỹ PE ngoại trong ít nhất hai năm qua, cho thấy dòng vốn nội địa đang bắt đầu "tiếp quản" cuộc chơi.
Bên cạnh đó, sự phục hồi của thị trường chứng khoán Hong Kong với các đợt niêm yết trị giá khoảng 35 tỷ USD trong năm 2025 đã mở ra lối thoát nhỏ cho các khoản đầu tư quy mô thấp. EQT đã thoái vốn thành công tại JD Industrials, trong khi Carlyle thu hồi vốn từ đợt IPO của công ty xe tự lái WeRide.
Chủ tịch EQT Châu Á, Jean Eric Salata, vẫn bày tỏ sự lạc quan tại hội nghị của Cơ quan Quản lý Tiền tệ Hong Kong vào tháng 11: "Tôi đặt niềm tin lớn vào Trung Quốc và đặc biệt là Hong Kong".
Tuy nhiên, không phải ai cũng lạc quan về cửa thoát IPO. Bà Stephanie Hui, người đứng đầu mảng Private Equity tại châu Á của Goldman Sachs, đưa ra một so sánh đầy thú vị tại sự kiện của Hiệp hội Vốn đầu tư mạo hiểm Hong Kong: Thoái vốn qua IPO giống như một cuộc trưng cầu dân ý, bạn cần rất nhiều người đồng ý với mức giá đó. Nhưng bán cho các đối tác chiến lược hoặc các quỹ đầu tư khác thì giống như "nghệ thuật đàm phán", bạn chỉ cần tìm được một hoặc hai người thực sự hiểu và chấp nhận mức giá bạn đưa ra.
*Nguồn: FT, Fortune
