Lời tiên tri gây chấn động từ một cuốn sách bán chạy
Space.com đưa tin ngày 9/6/2026, Sao Kim và Sao Mộc xuất hiện rất gần nhau trên bầu trời, nằm trong một chuỗi hiện tượng có sự tham gia của Sao Thủy. Trong bối cảnh các hiện tượng "hành tinh xếp hàng" tiếp tục được nhiều trang thiên văn cập nhật trong năm 2026, câu chuyện về lời tiên tri "ngày tận thế" năm xưa cũng được gợi nhớ như một ví dụ điển hình về nỗi sợ từng lan rộng vì cách hiểu sai hiện tượng thiên văn.
Trong lịch sử, nhân loại từng nhiều lần chứng kiến các dự báo về "ngày tận thế". Có những lời tiên tri xuất phát từ tôn giáo, niềm tin dân gian, nhưng cũng có những dự báo khoác lên mình vỏ bọc khoa học, khiến công chúng càng dễ tin hơn. Một trong số đó là lời tiên tri về "ngày tận thế năm 1982", gắn với cuốn sách gây tranh cãi The Jupiter Effect.
Cuốn sách này được xuất bản năm 1974, do hai tác giả John Gribbin và Stephen Plagemann chấp bút. Cả hai đều có nền tảng học thuật trong lĩnh vực vật lý thiên văn, vì vậy những lập luận trong sách ban đầu dễ tạo cảm giác đáng tin với nhiều độc giả.
Theo nội dung được đưa ra trong The Jupiter Effect, vào ngày 10/3/1982, các hành tinh trong hệ Mặt Trời sẽ cùng nằm về một phía của Mặt Trời. Hai tác giả cho rằng hiện tượng này có thể tạo ra một chuỗi tác động nghiêm trọng: lực hấp dẫn tổng hợp của các hành tinh ảnh hưởng tới Mặt Trời, làm gia tăng hoạt động bức xạ, tác động đến từ trường Trái Đất , thậm chí có thể gây áp lực lên các đứt gãy địa chất.
Kịch bản đáng sợ nhất được nhắc tới là một trận động đất lớn có thể xảy ra ở khu vực đứt gãy San Andreas, bang California, Mỹ. Đây là khu vực vốn đã nổi tiếng nhạy cảm về địa chất, nên dự báo này càng khiến nhiều người lo lắng.
Theo Smithsonian Magazine, The Jupiter Effect sau đó trở thành một trong những lời tiên tri tận thế nổi tiếng nhưng không xảy ra. Điểm khiến câu chuyện lan rộng không chỉ nằm ở nội dung rùng rợn, mà còn ở cách cuốn sách biến một hiện tượng thiên văn thành viễn cảnh thảm họa toàn cầu.
Vì sao nhiều người từng tin vào "hiệu ứng Sao Mộc"?
Sao Mộc là hành tinh lớn nhất trong hệ Mặt Trời, có khối lượng và từ trường khổng lồ. Trong khoa học, vai trò của Sao Mộc đối với hệ Mặt Trời vẫn luôn là chủ đề được quan tâm. Một số nghiên cứu cho rằng Sao Mộc có thể góp phần làm chệch hướng sao chổi, tiểu hành tinh, qua đó phần nào bảo vệ Trái Đất. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng trong một số trường hợp, hành tinh này có thể khiến quỹ đạo của các vật thể nhỏ trở nên phức tạp hơn.
Chính vì Sao Mộc vốn đã là một hành tinh đặc biệt, dự báo trong The Jupiter Effect càng dễ gây chú ý. Với công chúng phổ thông, cụm từ "các hành tinh xếp thẳng hàng" nghe vừa hiếm gặp, vừa đáng sợ. Khi được gắn thêm với các khái niệm như lực hấp dẫn, vết đen Mặt Trời, từ trường và động đất, lời tiên tri này càng trở nên có vẻ "khoa học".
Bối cảnh xã hội thập niên 1970 cũng góp phần khiến nỗi sợ lan rộng. Đây là thời kỳ công chúng phương Tây quan tâm nhiều đến nguy cơ hạt nhân, khủng hoảng môi trường và các thảm họa toàn cầu. Trong bầu không khí đó, một dự báo tận thế được viết bởi những người có danh xưng học thuật dễ dàng thu hút sự chú ý.
Theo UPI, trước mốc 10/3/1982, các cơ quan khoa học tại Mỹ đã nhận được nhiều câu hỏi từ công chúng về khả năng xảy ra thảm họa. Một số bài báo thời điểm đó cho thấy giới khoa học đã phải lên tiếng trấn an, khẳng định việc các hành tinh cùng nằm trong một vùng của bầu trời không đồng nghĩa với việc Trái Đất sắp hứng chịu tai họa.
Alaska Science Forum thuộc Geophysical Institute cũng từng chỉ ra rằng cách mô tả "các hành tinh xếp thẳng hàng" là không chính xác. Trên thực tế, vào năm 1982, các hành tinh không nằm thành một đường thẳng hoàn hảo như nhiều người tưởng tượng. Một số hành tinh lớn vẫn cách nhau những góc đáng kể trên bầu trời.
Ngày được dự báo trôi qua, Trái Đất vẫn bình yên
Khi ngày 10/3/1982 đến, điều mà nhiều người lo sợ đã không xảy ra. Không có trận động đất hủy diệt nào tàn phá California. Không có thảm họa toàn cầu nào giáng xuống Trái Đất. "Ngày tận thế" được dự báo trong The Jupiter Effect trôi qua trong bình yên.
Các nhà thiên văn học và địa chất học sau đó tiếp tục bác bỏ lập luận trong cuốn sách. Về mặt khoa học, lực hấp dẫn của Sao Mộc và các hành tinh khác đối với Trái Đất là rất nhỏ nếu so với ảnh hưởng của Mặt Trăng và Mặt Trời. Vì vậy, việc cho rằng sự sắp xếp tương đối của các hành tinh có thể làm thay đổi tốc độ quay của Trái Đất hoặc kích hoạt một trận động đất lớn là không có cơ sở vững chắc.
Theo Britannica, ngày 10/3/1982 về sau được nhắc lại như một ví dụ nổi bật về một lời tiên tri tận thế đã không xảy ra. Còn theo Mental Floss, chính John Gribbin về sau cũng không còn bảo vệ dự báo ban đầu như trong cuốn sách.
Dù vậy, câu chuyện về The Jupiter Effect vẫn để lại một bài học đáng chú ý. Nó cho thấy chỉ cần một giả thuyết được trình bày bằng ngôn ngữ khoa học, cộng thêm sự khuếch đại của truyền thông và tâm lý bất an của xã hội, nỗi sợ có thể lan rộng rất nhanh.
Cho đến nay, Trái Đất đã đi qua rất nhiều mốc thời gian từng bị gắn với "ngày tận thế". Tất cả đều không trở thành sự thật. Nhưng mỗi lần như vậy, công chúng lại có thêm một lời nhắc rằng giữa khoa học thực sự và suy đoán khoác áo khoa học luôn có một ranh giới cần được nhìn nhận tỉnh táo.
Theo Britannica, UAF, Smithsonianmag
