Trên khắp các con phố sầm uất, người dân thủ đô Bangkok đang bước vào một cuộc săn lùng đặc biệt. Họ ráo riết tìm kiếm các cửa hàng treo biển quảng cáo tham gia Thai Help Thai Plus - chương trình trợ giá mua sắm quy mô lớn mà ở đó chính phủ sẽ chi trả tới 60% chi phí các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu cho người dân.
Đây là canh bạc trị giá 3,7 tỷ USD của chính phủ Thái Lan. Bằng cách sử dụng nguồn vốn vay, Bangkok nỗ lực kích cầu tiêu dùng nội địa trong bối cảnh nền kinh tế đang rệu rã trước cú sốc giá nhiên liệu leo thang, hệ quả trực tiếp từ cuộc chiến tranh kéo dài tại Iran.
Tại một cửa hàng bánh kẹo truyền thống, bà chủ Kittchanok Pruksanubal đang vô cùng hào hứng khi tham gia chương trình. Đây là bước đi mới nhất trong chuỗi nỗ lực của chính phủ Thái Lan nhằm kích thích chi tiêu vào thời điểm niềm tin của người tiêu dùng đang chạm đáy một cách nguy hiểm.
"Chúng tôi tham gia để cải thiện dòng tiền và gia tăng thu nhập," bà Pruksanubal chia sẻ với tờ Nikkei Asia.
Trong các chương trình đồng chi trả trước đây giữa chính phủ và người dân với mức trợ giá 50%, được áp dụng trong giai đoạn đại dịch COVID-19 và hai tháng cuối năm 2025, bà Pruksanubal ước tính doanh thu của cửa hàng đã tăng trưởng tới 50%.
Bất chấp sự hào hứng của các tiểu thương, giới kinh tế học và các học giả lại đặt dấu hỏi lớn về tính hiệu quả thực tế của chính sách này.
Ông Burin Adulwattna, Chuyên gia kinh tế trưởng tại Ngân hàng Kasikorn, nhận định: "Tôi không quá lo ngại về vấn đề nợ công, nhưng hiệu quả phụ thuộc rất lớn vào việc số tiền đó được chi tiêu vào đâu.". Trọng tâm của những lời chỉ trích nằm ở chỗ: nguồn ngân sách kích cầu này đang không được định hướng một cách hiệu quả đến các mục tiêu cốt lõi.
Giáo sư kinh tế Naphon Phumma từ Đại học Thammasat chia sẻ với Nikkei Asia: "Các nhà kinh tế học thường lập luận rằng chính phủ nên sử dụng nguồn vốn này cho các dự án mang lại lợi ích dài hạn hơn. Theo quan điểm của tôi, chính phủ hoàn toàn hiểu rõ điều đó, nhưng họ luôn ưu tiên tìm kiếm một cú hích ngắn hạn mỗi khi khủng hoảng ập đến.".
Ma trận vận hành
Theo quy định, chương trình "Thai Help Thai Plus" sẽ vận hành từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2026 với các điều khoản cụ thể:
Mức trợ giá: Chính phủ tài trợ 60% chi phí mua sắm. Hạn mức: Tối đa 1.000 baht (khoảng 30,60 USD) mỗi tháng cho một cá nhân, giới hạn chi tiêu tối đa 200 baht mỗi ngày. Danh mục áp dụng: Hơn 3.000 mặt hàng tiêu dùng thiết yếu (từ gạo đến dầu gội), dịch vụ giao thông công cộng và các nhà hàng ăn uống. Danh mục loại trừ: Rượu bia, vé số và thuốc lá."Thai Help Thai Plus" là mảnh ghép đắt đỏ và nổi bật nhất nhằm bảo vệ người tiêu dùng và vực dậy nền kinh tế. Thái Lan hiện đang thấm thía sức ép từ tình trạng giá năng lượng và hàng hóa phi mã, kích hoạt bởi việc đóng cửa eo biển Hormuz khi cuộc chiến Mỹ - Iran tiếp tục dằng dai.
Tháng trước, nội các Thái Lan đã thông qua một sắc lệnh khẩn cấp để vay thêm 400 tỷ baht nhằm tài trợ cho gói kích thích này. Thủ tướng Anutin Charnvirakul khẳng định đây là "công cụ tối thượng để đưa đất nước tiến lên và ngăn chặn đà suy yếu của nền kinh tế.".
Tương tự các chương trình trước, "Thai Help Thai Plus" ưu ái đặc biệt cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Họ có thể đăng ký thông qua ứng dụng của chính phủ và áp dụng khuyến mãi trực tiếp khi bán hàng qua các nền tảng giao đồ ăn như Grab hay Line Man. Hiện đã có gần 900.000 cửa hàng đăng ký thành công, và gần 200.000 đơn vị khác đang trong quá trình xét duyệt.
Bài toán GDP và tâm lý "tiết kiệm thay vì chi tiêu"
Xét về ngắn hạn, chính sách này có thể mang lại một vài tín hiệu khởi sắc. Theo Bộ Tài chính Thái Lan, chương trình đồng chi trả năm ngoái đã đóng góp 0,2 điểm phần trăm vào tăng trưởng kinh tế. Mặc dù tiêu dùng tư nhân từng sụt giảm 0,3 điểm phần trăm vào tháng 11 do chịu ảnh hưởng bởi lũ lụt tại miền Nam, chỉ số này đã bật tăng mạnh mẽ trở lên tới 2.5 điểm phần trăm vào tháng 12.
Đối với chiến dịch lần này, Ngân hàng Đại chúng Ayudhya (thường gọi là Krungsri) ước tính mức đóng góp vào GDP sẽ rơi vào khoảng 0,3 đến 0,6 điểm phần trăm. Trong một dự báo được đưa ra vào cuối tháng 4 (trước khi chương trình được thông qua), Ngân hàng Trung ương Thái Lan (BoT) đã phải hạ mức dự báo tăng trưởng GDP năm 2026 xuống còn 1,5%, sụt giảm mạnh so với mức 2,4% của năm ngoái.
Từ khoản vay 400 tỷ baht, chính phủ tuyên bố sẽ trích một nửa để chi cho phúc lợi công cộng. Một nửa còn lại sẽ được phân bổ cho các dự án chuyển dịch năng lượng nhằm giảm thiểu mức độ tổn thương của Thái Lan trước các cú sốc nhiên liệu trong tương lai.
Dẫu vậy, giới chuyên gia vẫn hoài nghi về giá trị thực tế. Giáo sư Athiphat Muthitacharoen, nhà kinh tế học tại Đại học Chulalongkorn, nhận định với Nikkei Asia: "Nếu mục tiêu là giảm bớt chi phí sinh hoạt và hỗ trợ các tiểu thương, cấu trúc hiện tại có thể giúp ích. Nhưng nếu mục tiêu là kích thích tăng trưởng GDP thông qua tiêu dùng thặng dư, mô hình này hoàn toàn không đủ mạnh.".
Một nghiên cứu của ông Muthitacharoen về các chương trình đồng chi trả thời đại dịch vạch rõ: Cứ mỗi 100 baht người dân nhận được từ chính phủ, họ chỉ chi thêm vỏn vẹn 40 baht. Tổng chi tiêu có tăng lên, nhưng một phần lớn trong số đó lại đổ vào các nhu yếu phẩm mà đằng nào người dân cũng phải mua dù có trợ giá hay không.
Giáo sư Muthitacharoen gợi ý chính phủ Thái Lan có thể học tập mô hình phiếu mua hàng kỹ thuật số của Trung Quốc để tối ưu hóa dòng vốn. "Vấn đề cốt lõi là trợ cấp của Thái Lan được áp dụng ngay từ đồng baht đầu tiên chi tiêu. Điều này giúp chương trình dễ tiếp cận, nhưng lại không thúc đẩy người dùng chi tiêu nhiều hơn. Ngược lại, chương trình của Trung Quốc thường yêu cầu một mức chi tiêu tối thiểu trước khi áp mã giảm giá, từ đó tạo động lực mạnh mẽ hơn để kích thích người dân gia tăng sức mua.".
Góc khuất thuế thu nhập
Trở lại những con phố của Bang Rak, không phải tiểu thương nào cũng chia sẻ sự hào hứng với bà chủ tiệm bánh kẹo Pruksanubal.
Ông Pravit Sidhibhlakorn, chủ sở hữu đời thứ ba của một tiệm tạp hóa có thâm niên 95 năm tuổi, tỏ ra hoài nghi về những lợi ích mà chương trình mang lại. "Tôi nghĩ lợi ích chủ yếu thuộc về người tiêu dùng. Xét về mặt kinh doanh, chúng tôi chẳng thu lợi thêm bao nhiêu," ông chia sẻ với Nikkei Asia. "Đây thực chất chỉ là một chiêu trò để chúng tôi phải đăng ký vào hệ thống kiểm soát, theo dõi xem chúng tôi kiếm được bao nhiêu và sau đó áp thuế.".
Đối với Varangrath, một nhân viên văn phòng tranh thủ đi mua sắm trong giờ nghỉ trưa, chương trình đồng chi trả là một cách tốt để cô tiết kiệm tiền chứ không phải để gia tăng chi tiêu. "Tôi không nghĩ mình sẽ chi tiêu nhiều hơn chỉ vì có giảm giá," cô nói. Cô cũng chỉ ra rằng hạn mức 200 baht mỗi ngày đã vô tình chặn đứng mọi nhu cầu "vung tay quá trán" của người tiêu dùng.
Dẫu vậy, theo ông Wichian Kaeosombat, Trợ lý Giám đốc Trung tâm Dự báo Kinh tế và Kinh doanh thuộc Đại học Thương mại Thái Lan, lập luận rằng nếu không có các chương trình giảm giá, tình hình thậm chí sẽ còn tồi tệ hơn rất nhiều. "Nếu chính phủ không có dự án này để nâng đỡ và hấp thụ sức mua, nhu cầu tiêu dùng nội địa có thể đã lao dốc nghiêm trọng và nhanh chóng hơn rất nhiều. Dự án này đóng vai trò như một tấm đệm giảm chấn," ông Kaeosombat nhận định.
Tuy nhiên, việc phải gánh thêm các khoản vay mới để tài trợ cho chương trình đang đe dọa đẩy tỷ lệ nợ công trên GDP của Thái Lan vượt qua giới hạn pháp lý là 70%. Dù vậy, các tính toán của chính phủ trấn an rằng tỷ lệ này sẽ dừng lại ở mức sát nút là 69,88%. Trước mắt, khối nợ này vẫn nằm trong tầm kiểm soát.
Theo: Nikkei, Bangkok Post
