Từ câu chuyện khởi nghiệp của đôi vợ chồng Chen Jianhua và Fan Hongwei, Hengli Group đã vươn lên thành một doanh nghiệp nằm trong Fortune Global 500, đồng thời trở thành một trong những nhà lọc dầu tư nhân lớn nhất Trung Quốc. Vị thế đó lại khiến tập đoàn này trở thành mục tiêu lớn nhất của Washington trong chiến dịch siết nguồn thu dầu mỏ của Iran.
Tháng trước, nhánh hóa dầu Hengli Petrochemical, đơn vị vận hành nhà máy lọc dầu công suất 400.000 thùng/ngày tại thành phố Đại Liên, đông bắc Trung Quốc, đã bị Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt với cáo buộc mua dầu Iran. Tập đoàn phủ nhận cáo buộc này.
Việc Hengli bị đưa vào danh sách đen, cùng khoảng 40 công ty vận tải biển và tàu liên quan, diễn ra đúng thời điểm Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình chuẩn bị gặp nhau. Trong khi đó, Washington muốn Bắc Kinh gây sức ép với Tehran nhằm chấp nhận một thỏa thuận chấm dứt xung đột bắt đầu từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran hồi tháng 2.
Điểm khiến vụ việc đặc biệt nhạy cảm là Hengli không phải một nhà máy lọc dầu nhỏ. Trước đây, Mỹ chủ yếu nhắm vào các doanh nghiệp bên lề, bao gồm nhóm nhà máy lọc dầu tư nhân nhỏ ở Sơn Đông, vốn là khách hàng chính của dầu Iran kể từ khi Washington tái áp đặt trừng phạt với Tehran năm 2018. Hengli lại là một cơ sở lọc hóa dầu hiện đại, quy mô thế giớ. Họ đại diện cho mô hình mà Bắc Kinh muốn thúc đẩy là các tổ hợp lọc dầu - hóa dầu tích hợp lớn, có khả năng nâng cấp chuỗi giá trị công nghiệp trong nước.
Chính vì vậy, phản ứng của Bắc Kinh lần này mạnh hơn hẳn. Trung Quốc lần đầu tiên kích hoạt luật chống trừng phạt ban hành năm 2021 để ngăn doanh nghiệp trong nước tuân thủ các biện pháp trừng phạt nước ngoài.
Các biện pháp trừng phạt của Mỹ lập tức cho thấy sức ảnh hưởng. Đơn vị giao dịch ở Singapore của Hengli, nơi có khoảng 100 nhân viên, được cho là sẽ đóng cửa trong tháng này. Tập đoàn hóa chất Wanhua của Trung Quốc cũng đã đình chỉ thỏa thuận dài hạn mua benzene từ Hengli Petrochemical.
Ngoài ra, lệnh trừng phạt có thể đe dọa thỏa thuận sơ bộ đạt được năm 2024, theo đó Saudi Aramco dự kiến mua 10% cổ phần Hengli Petrochemical. Hiện Saudi Aramco chưa bình luận về vấn đề này.
Tuy vậy, Hengli không dễ bị làm tê liệt. Phần lớn hoạt động của tập đoàn vẫn hướng vào thị trường nội địa, trong khi sự hậu thuẫn của Bắc Kinh giúp công ty có thêm không gian xoay xở.
Hengli cho biết họ tiếp tục mua dầu bằng nhân dân tệ, nằm ngoài hệ thống thanh toán bằng USD. Đây là điểm then chốt, bởi các lệnh trừng phạt của Mỹ thường phát huy sức mạnh lớn nhất khi doanh nghiệp phụ thuộc vào đồng USD và hệ thống tài chính phương Tây.
Một tiền lệ đã xuất hiện trước đó. Năm ngoái, đối thủ Shandong Yulong Petrochemical bị Anh và châu Âu trừng phạt vì giao dịch dầu Nga. Kết quả là doanh nghiệp này lại càng phụ thuộc nhiều hơn vào dầu Nga. Với Hengli, các nhà giao dịch cho rằng tập đoàn này cũng có thể bị đẩy vào hướng tương tự đó là dựa nhiều hơn vào nguồn dầu bị trừng phạt, đồng thời chuyển doanh số hóa dầu về thị trường trong nước.
Khi được hỏi trên chuyến bay rời Bắc Kinh liệu ông có cân nhắc dỡ trừng phạt đối với các công ty Trung Quốc mua dầu Iran hay không, ông Trump nói sẽ xem xét và đưa ra quyết định trong vài ngày tới. Song, tính đến ngày thứ Năm, chưa có thay đổi nào được công bố.
Điều đáng chú ý là chỉ 9 ngày trước khi bị trừng phạt, Fan Hongwei, Chủ tịch nhánh niêm yết tại Thượng Hải của Hengli, đã đưa ra lời cảnh báo thận trọng trong thư gửi cổ đông. Sau khi Hengli Petrochemical công bố lợi nhuận năm 2025 đạt 7,07 tỷ nhân dân tệ trên doanh thu 201 tỷ nhân dân tệ, bà viết rằng cạnh tranh giữa các cường quốc tiếp tục diễn biến phức tạp, còn bất ổn địa chính trị chưa từng dừng lại.
Thực tế, Hengli từng nhiều lần vượt qua những thử thách tưởng như bất khả thi. Nhà sáng lập Chen Jianhua, 55 tuổi, sinh ra tại Ngô Giang, Tô Châu, nơi nhiều hộ gia đình từng nuôi tằm.
Ông bỏ học trước tuổi 14 và kiếm những đồng tiền đầu tiên từ việc buôn tơ phế liệu. Năm 23 tuổi, ông mua lại một nhà máy dệt phá sản chỉ có 27 công nhân.
Từ một nhà máy dệt nhỏ, Hengli từng bước đi ngược lên thượng nguồn để phục vụ mục tiêu của Trung Quốc là phá thế phụ thuộc nước ngoài trong sản xuất sợi tổng hợp. Sau đó, tập đoàn tiến vào lĩnh vực lọc dầu vốn do doanh nghiệp nhà nước thống trị, trở thành một nhà sản xuất hóa dầu tích hợp hoàn chỉnh.
Hengli dần trở thành hình mẫu cho thế hệ doanh nghiệp hóa dầu tư nhân quy mô lớn, cung cấp nguyên liệu cho ngành nhựa, sợi tổng hợp và chuỗi sản xuất khổng lồ của Trung Quốc.
Canh bạc lớn nhất của Hengli là tổ hợp trị giá 11 tỷ USD trên đảo Trường Hưng ngoài khơi Đại Liên, nơi từng hẻo lánh và thiếu thốn hạ tầng. Ông Chen từng kể rằng khi dự án bắt đầu, nơi đó không có điện, không có nước, không có sóng điện thoại, chỉ có núi, biển và một con đường nhỏ. Trong suốt 4 năm, ông sống và ăn ngay tại công trường. Dự án này trực tiếp thách thức nhà máy lọc dầu gần đó của tập đoàn quốc doanh China National Petroleum Corp.
Giờ đây, Hengli là nhà sản xuất PTA lớn nhất thế giới, nguyên liệu then chốt để sản xuất sợi tổng hợp. Không dừng ở hóa dầu, tập đoàn còn lấn sang đóng tàu.
Năm 2022, hưởng ứng lời kêu gọi đầu tư hạ tầng để vực dậy nền kinh tế sau đại dịch, Hengli mua lại một nhà máy đóng tàu bỏ không trên đảo Trường Hưng. Ban đầu, các chủ tàu không tin tưởng nên không đặt hàng, buộc Hengli tự đặt đóng 2 tàu dầu cỡ rất lớn 300.000 tấn và một tàu hàng rời 82.000 tấn. Đến năm ngoái, Hengli Heavy Industry đã giành được đơn hàng 115 tàu trị giá hơn 100 tỷ nhân dân tệ, với khách hàng từ Hy Lạp, Na Uy đến Nhật Bản.
Tháng 2/2025, Chen Jianhua được mời tham dự cuộc gặp giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và các lãnh đạo khu vực tư nhân.
Tại sự kiện đó, ông Tập kêu gọi doanh nhân hỗ trợ các mục tiêu tự chủ công nghệ và an ninh chuỗi cung ứng của Trung Quốc. Chen sau đó nhắc lại thông điệp mà ông nhận được: “Hãy thể hiện tài năng, thời điểm chính là bây giờ.”
Theo Reuters
