Đập Dashixia ở Tân Cương, Trung Quốc.
Đập Dashixia nằm trên trung và hạ lưu sông Kumarak, thuộc địa khu Aksu, Tân Cương, có chiều cao tối đa 247 mét và chiều dài đỉnh đập 576,5 mét.
Công trình được Trung Quốc giới thiệu là đập cát sỏi mặt bê tông cao nhất thế giới, đưa kỹ thuật xây dựng loại công trình này lên ngưỡng gần 250 mét.
Quá trình xây dựng bắt đầu cuối năm 2019, trong khi công tác đắp thân đập triển khai từ tháng 9/2021. Tổng cộng khoảng 18,9 triệu m3 vật liệu được sử dụng để tạo nên thân đập. Theo Xinhua, lượng vật liệu này đủ lấp đầy khoảng 7.560 bể bơi tiêu chuẩn.
Thách thức không chỉ đến từ kích thước. Dashixia được xây giữa vùng núi có điều kiện địa chất, địa hình và khí hậu phức tạp. Các nhà xây dựng mô tả dự án phải đối mặt đồng thời với "5 cao": đập cao, mái dốc cao, cường độ động đất cao, tốc độ xả lũ cao và cường độ đào đắp lớn.
Những mái đá gần công trường có nơi dốc gần 70 độ. Nhiệt độ mùa đông có thể xuống âm 22 độ C, trong khi mùa hè xấp xỉ 40 độ C và gió mạnh có thể đạt cấp 14.
Một trong những điểm đặc biệt nhất của Dashixia là cách công nghệ số được đưa vào gần như toàn bộ quá trình thi công.
Tại trung tâm điều hành bản sao kỹ thuật số, máy tính dựng mô hình công trình rồi "chia nhỏ" con đập thành nhiều bước thi công. Vật liệu sau khi được khai thác và xử lý sẽ được theo dõi trong quá trình vận chuyển bằng Internet vạn vật (IoT), sau đó máy móc phối hợp rải và lu từng lớp theo tọa độ định trước.
Cách làm này khiến quá trình xây dựng được ví như một máy in 3D khổng lồ. Tuy nhiên, thay vì đầu phun của máy in tạo vật thể, Dashixia sử dụng một hệ thống gồm máy móc xây dựng, cảm biến, định vị và thuật toán.
Các xe lu không người lái có thể tự lập kế hoạch đường đi, tránh chướng ngại vật và di chuyển theo tuyến được hệ thống tính toán.
AI, công nghệ bản sao kỹ thuật số và các hệ thống tự động còn theo dõi độ dày của từng lớp vật liệu, độ bằng phẳng cũng như quá trình lu nén.
Theo đơn vị xây dựng, hệ thống quản lý dựa trên BIM và GIS giúp kiểm soát quá trình đắp với độ chính xác cao, nâng hiệu quả thi công khoảng 1,5 lần và tiết kiệm khoảng 150 ngày. Riêng công nghệ lu tự hành giúp hiệu suất tăng khoảng 30%.
SCMP cho biết đây là đập thuộc loại này đầu tiên trên thế giới được xây dựng với công nghệ thông minh toàn diện, bao gồm thiết bị không người lái. Việc đắp thân đập hoàn thành cuối năm 2024, sớm hơn kế hoạch khoảng 8 tháng.
Bên trong công trình còn có khoảng 2.300 thiết bị quan trắc tạo thành mạng lưới theo dõi liên tục. Dữ liệu về nhiệt độ, ứng suất và biến dạng được thu thập để hình thành một "bản sao" số của con đập, cho phép hệ thống hỗ trợ chẩn đoán và cảnh báo bất thường.
Để tăng khả năng chống động đất, đội thi công còn bố trí hơn 9.000 cấu kiện cốt thép chống động đất cùng các lớp lưới địa kỹ thuật trong thân đập.
Dashixia bắt đầu tích nước vào tháng 9/2025. Hồ chứa có tổng dung tích khoảng 1,17 tỷ m3. Nhà máy thủy điện đi kèm gồm ba tổ máy, mỗi tổ công suất 250 MW, đưa tổng công suất lên 750 MW. Sản lượng điện trung bình khi vận hành đầy đủ dự kiến đạt khoảng 1,893 tỷ kWh mỗi năm.
Ngoài phát điện, công trình còn đảm nhiệm điều tiết nguồn nước cho khu vực phía nam Tân Cương. Theo cơ quan thủy lợi địa phương, dự án dự kiến cung cấp khoảng 3,42 tỷ m3 nước sinh thái mỗi năm cho sông Tarim, đồng thời góp phần giảm tình trạng thiếu nước tại hơn 6,8 triệu mẫu đất canh tác ở hạ lưu.
Ngày 13/9/2025, tổ máy số 1 hoàn tất 72 giờ chạy thử và chính thức phát điện, đánh dấu bước chuyển mới của dự án từ xây dựng sang khai thác. 2 tổ máy còn lại cũng đang được hoàn thiện để đưa toàn bộ công trình vào vận hành.
Theo SCMP
