Maroc thử nghiệm loại "vỉa hè bọt biển" hút nước mưa và giải nhiệt đường phố
Tại các thành phố như Marrakech và Agadir, Maroc đang dần thay thế nhựa đường đen truyền thống bằng một loại vật liệu lát đường có khả năng hoạt động như miếng bọt biển: nước mưa thấm qua bề mặt, được giữ lại trong các lớp đất bên dưới rồi bốc hơi từ từ.
Chính quá trình bốc hơi này hút nhiệt từ môi trường xung quanh, giúp hạ nhiệt độ mặt đường một cách tự nhiên mà không cần tiêu tốn năng lượng.
Vì sao nhựa đường đen lại biến thành "lò nướng"?
Vấn đề nằm ở đặc tính vật lý của nhựa đường thông thường: nó hấp thụ tới 80-95% lượng bức xạ mặt trời chiếu xuống, khiến nhiệt độ bề mặt tăng vọt suốt cả ngày. Khi không khí ở mức 40°C, mặt đường nhựa có thể dễ dàng vượt quá 60°C.
Lúc này, con đường không còn đơn thuần là mặt nền mà trở thành một "bộ tản nhiệt" khổng lồ, hấp thụ nhiệt ban ngày rồi tỏa ngược ra vào ban đêm, khiến thành phố không kịp hạ nhiệt. Đây chính là cơ chế cốt lõi tạo nên hiện tượng "đảo nhiệt đô thị" thường thấy ở các đô thị lớn.
Cơ chế của loại vỉa hè thấm nước
Khác biệt cốt lõi giữa hai loại vật liệu nằm ở độ thấm. Nhựa đường truyền thống gần như không thấm nước, buộc nước mưa phải chảy thẳng vào hệ thống cống rãnh. Trong khi đó, vỉa hè xốp có mạng lưới lỗ rỗng liên kết với nhau, cho phép nước lọt xuống lớp đất bên dưới.
Lượng nước này không biến mất mà được giữ lại và bốc hơi dần, và chính quá trình bốc hơi ấy lấy đi nhiệt từ môi trường xung quanh - tương tự cách một chiếc bình gốm "đổ mồ hôi" khi để trong bóng râm, chỉ khác là áp dụng trên quy mô cả con phố.
Ảnh: CPG
Để tạo được cấu trúc xốp này, người ta dùng cốt liệu thô hơn và chất kết dính đặc biệt, tạo ra khoảng trống giữa các hạt vật liệu thay vì bịt kín hoàn toàn như nhựa đường thường.
Đây không đơn thuần là sơn lại màu khác cho nhựa đường cũ, mà là một thay đổi về cấu trúc, ảnh hưởng đến cách mặt đường phản ứng với mưa, nhiệt và tải trọng xe cộ. Bề mặt nhám hơn cũng thường giúp tăng độ bám của lốp xe và giảm tiếng ồn giao thông.
Những lợi ích kèm theo: Giảm ngập lụt khi mưa lớn
Ngoài việc hạ nhiệt, hệ thống này còn giúp giảm ngập lụt khi mưa lớn, vì một phần lượng nước lẽ ra chảy tràn trên mặt đường giờ đây thấm xuống đất, giảm áp lực lên hệ thống thoát nước trong những thời điểm mưa dồn dập. Nó cũng góp phần bổ sung nước cho các tầng nước ngầm đô thị nhỏ; trong một số dự án, người ta còn dùng nước tái sử dụng để giữ ẩm cho lớp đất dưới vỉa hè ngay cả trong mùa khô hạn.
Đối với ô tô, mặt đường quá nóng thường làm lốp xe mòn nhanh hơn, thay đổi áp suất lốp và giảm độ bám do cao su mất độ cứng khi tiếp xúc nhiệt độ cao kéo dài. Vỉa hè thấm nước giúp giữ nhiệt độ đường ổn định hơn suốt cả ngày, đồng thời thoát nước nhanh khi trời mưa, giảm nguy cơ trượt nước - hiện tượng lốp xe mất tiếp xúc với mặt đường do một lớp nước mỏng.
Với xe điện, môi trường đô thị bớt tỏa nhiệt cũng đồng nghĩa hệ thống điều hòa hoạt động ít hơn, giúp tiết kiệm một phần năng lượng pin, từ đó tăng nhẹ quãng đường di chuyển vào những ngày nắng nóng.
Theo số liệu từ các nhà nghiên cứu của Đại học Rutgers (Mỹ), loại vỉa hè thấm nước có thể tỏa ra ít hơn 25-30% lượng nhiệt sau một trận mưa lớn so với nhựa đường thông thường, bởi vỉa hè xốp vẫn còn ẩm bên trong và tiếp tục bốc hơi, trong khi nhựa đường thường nóng lên nhanh chóng và trả nhiệt ra không khí ngay sau mưa.
Lưu ý quan trọng
Các công trình tại Marrakech nằm trong một chương trình phát triển đô thị bền vững khởi động từ năm 2023, với sự hỗ trợ của một quỹ môi trường quốc tế, kết hợp trồng cây, tạo bóng mát, mở rộng không gian xanh và hệ thống tưới tiêu tiết kiệm nước.
Tuy nhiên, nhiều câu hỏi thực tế vẫn còn bỏ ngỏ: chi phí thi công mỗi mét vuông, độ bền trên các tuyến đường có lưu lượng xe lớn, và đặc biệt là kế hoạch bảo trì - vì các lỗ rỗng dễ bị bít kín bởi cặn bẩn theo thời gian, cần được vệ sinh định kỳ bằng thiết bị chuyên dụng, nếu không "miếng bọt biển" sẽ trở lại thành mặt đường thông thường.
Ý tưởng vỉa hè thấm nước cũng không phải điều mới mẻ - trước đó châu Âu đã thử nghiệm nhiều giải pháp tương tự, như dự án nhựa đường làm từ hạt ô liu ở Barcelona.
Tham khảo: CPG
