Trong một thông báo nội bộ vào tháng trước, Meta đã gây sốc cho hàng chục nghìn nhân viên tại Mỹ khi công bố một thay đổi mang tính bước ngoặt: Mọi thao tác trên máy tính của họ sẽ bị theo dõi để phục vụ việc huấn luyện trí tuệ nhân tạo (AI).
Bóng ma giám sát
Từng phím bấm, từng cử động chuột, mọi cú nhấp và tất cả những gì hiển thị trên màn hình của nhân viên giờ đây đều trở thành dữ liệu đầu vào để các mô hình AI của Meta học cách “con người thực sự hoàn thành các tác vụ hàng ngày như thế nào”.
Ngay lập tức, một làn sóng phản đối dữ dội đã bùng lên trong nội bộ công ty. Các nhân viên thẳng thừng chỉ trích đây là hành vi vi phạm quyền riêng tư nghiêm trọng, gọi đó là hành động phi xã hội và nhẫn tâm.
“Điều này khiến tôi cực kỳ bất an”, một quản lý kỹ thuật viết trong phần bình luận dưới thông báo. “Làm thế nào để chúng tôi từ chối tham gia?”.
Đáp lại, Giám đốc Công nghệ (CTO) Andrew Bosworth tuyên bố lạnh lùng: “Không có lựa chọn từ chối (opt-out) trên máy tính xách tay của công ty”.
Cuộc chuyển mình đầy đau đớn
Mark Zuckerberg đã đặt cược tương lai của Meta vào AI, đổ hàng trăm tỷ USD vào các trung tâm dữ liệu và mô hình ngôn ngữ lớn. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi từ một công ty internet sang một tổ chức định hướng AI đang diễn ra theo cách đầy gượng gạo, và đôi khi là tàn khốc.
Meta buộc 78.000 nhân viên phải áp dụng các công cụ AI và coi đó là một tiêu chí đánh giá hiệu suất công việc. Việc theo dõi hành vi làm việc khiến nhiều nhân viên lo ngại họ đang trực tiếp huấn luyện cho chính những cỗ máy sẽ thay thế mình trong tương lai.
Ngoài ra, để có ngân sách cho các khoản đầu tư AI khổng lồ, Meta cũng công bố cắt giảm 10% nhân sự (khoảng 8.000 người), dự kiến thực hiện vào ngày 20/05 tới.
Tình trạng tại Meta chỉ là bản xem trước cho những gì có thể xảy ra tại các tập đoàn công nghệ khác như Microsoft, Block hay Coinbase - nơi AI đang định hình lại cấu trúc công việc.
“Thật sự rất nản lòng”, một nhân viên nghiên cứu người dùng chia sẻ. Nhiều người không còn coi Meta là nơi để gắn bó sự nghiệp lâu dài; họ thậm chí còn mong được sa thải để nhận trợ cấp thôi việc thay vì tiếp tục làm việc trong sự mơ hồ.
Trong các cuộc họp nội bộ, Mark Zuckerberg khẳng định việc thu thập dữ liệu không nhằm mục đích giám sát hay theo dõi hiệu suất, mà chỉ để AI học cách “những người thông minh sử dụng máy tính để hoàn thành công việc”. Tuy nhiên, với việc thời hạn sa thải ngày 20/05 đang cận kề, những lời trấn an này dường như không đủ để xoa dịu nỗi sợ hãi về một tương lai nơi con người chỉ là "nguyên liệu" để nuôi dưỡng những cỗ máy.
Con nợ
Mới nhất, theo trang tin Tech In Asia, Meta đang thu xếp một gói tài chính trị giá khoảng 13 tỷ USD (342.030 tỷ đồng) cho trung tâm dữ liệu tại thành phố El Paso, tiểu bang Texas, Mỹ, trong đó phần lớn nguồn vốn dự kiến đến từ vay nợ. Hai ngân hàng Morgan Stanley và JPMorgan Chase đang dẫn dắt quá trình thu xếp tài chính, trong khi phần còn lại của gói vốn dự kiến sẽ là vốn cổ phần.
Dự án đình đám kể trên của Meta hứa hẹn tạo ra nhiều việc làm, tuy nhiên nó cũng cần một nhà máy điện khí tự nhiên mới với công suất cực lớn để đáp ứng nhu cầu điện năng của trung tâm dữ liệu, theo các hồ sơ của El Paso Electric.
Thực tế cho thấy, đúng là Meta đã tạo ra hàng chục tỷ USD tiền mặt trong năm qua, nhưng phần lớn trong số đó đã bị bào mòn bởi các chi phí thực tế liên quan đến việc trả lương bằng cổ phiếu cho nhân viên. Các khoản này bao gồm hàng tỷ USD tiền thuế khấu trừ khi trao thưởng cổ phiếu (vesting), cùng hàng tỷ USD khác dành cho việc mua lại cổ phiếu nhằm bù đắp sự pha loãng từ hoạt động vesting.
Nhìn theo cách này, không khó hiểu khi Meta đã hơn gấp đôi khoản nợ trên bảng cân đối kế toán trong năm qua, lên 58,7 tỷ USD, tính đến tháng 2/2026. Công ty vay nợ vì buộc phải làm vậy.
Về mặt kinh tế, tiền mặt đang rời khỏi Meta. Phần lớn lợi ích từ dòng tiền tự do năm ngoái đã rơi vào tay nhân viên và lãnh đạo. Các cổ đông hiện đang phải cân nhắc xem liệu “cơn sốt” đầu tư AI sẽ kéo dài bao lâu nếu công ty này tiếp tục phụ thuộc vào việc vay nợ để tài trợ cho tham vọng lớn.
Được biết, Meta đang bước vào một trong những giai đoạn đầu tư lớn nhất trong lịch sử khi đổ hàng chục tỷ USD vào trí tuệ nhân tạo AI, biến công ty từ một nền tảng mạng xã hội thành một “cỗ máy hạ tầng tính toán” phục vụ cuộc đua AI toàn cầu. Hãng dự kiến chi hơn 60–70 tỷ USD trong năm 2025, phần lớn dành cho xây dựng trung tâm dữ liệu và hạ tầng phục vụ các mô hình AI thế hệ mới.
CEO Mark Zuckerberg nhiều lần khẳng định AI là ưu tiên chiến lược hàng đầu, đặc biệt sau thành công bước đầu của dòng mô hình mã nguồn mở Llama. Công ty đang chạy đua để tăng công suất tính toán, mua số lượng lớn chip xử lý đồ họa (GPU) tiên tiến nhằm cạnh tranh với các đối thủ như Microsoft và Google.
Nhiều chuyên gia nhận định rằng chiến lược chi mạnh tay của Meta mang tính đặt cược lớn. Trong khi doanh thu quảng cáo vẫn là nguồn thu chính, công ty đang hy sinh dòng tiền ngắn hạn để xây dựng lợi thế công nghệ dài hạn. Chi phí đầu tư khổng lồ làm dấy lên câu hỏi về tính bền vững, đặc biệt khi Meta đã gia tăng vay nợ để tài trợ cho các dự án.
Theo: WSJ, The NY Times
