Nghiên cứu do nhóm khoa học tại Đại học Bắc Kinh, Trung Quốc thực hiện cho thấy một hiện tượng tưởng như trái ngược với xu hướng nóng lên của khu vực. Lượng băng trong lớp đất nông đã tăng đáng kể kể từ năm 2000, tập trung chủ yếu ở khu vực nội địa phía tây bắc cao nguyên Tây Tạng. Kết quả được công bố trên tạp chí Science Advances, với sự tham gia của các nhà khoa học từ Viện Alfred Wegener của Đức và Đại học Sư phạm Nam Kinh.
Cao nguyên Tây Tạng sở hữu vùng đất đóng băng vĩnh cửu núi cao lớn nhất thế giới. Trong vài thập kỷ gần đây, nhiệt độ tại đây tăng với tốc độ khoảng gấp đôi trung bình toàn cầu, khiến đất đóng băng suy thoái đáng kể. Tuy nhiên, khi phân tích dữ liệu vệ tinh và các lỗ khoan, nhóm nghiên cứu phát hiện băng lại tích tụ ở đáy "lớp hoạt động" - phần đất phía trên tầng đóng băng vĩnh cửu, có thể tan vào mùa ấm và đóng băng trở lại khi nhiệt độ giảm.
Điều kiện khắc nghiệt và độ cao lớn khiến dữ liệu thực địa về băng dưới lòng đất trên cao nguyên Tây Tạng từ lâu tương đối hạn chế. Để khắc phục, nhóm của nhà nghiên cứu Li Dongfeng tổng hợp dữ liệu từ 369 lỗ khoan trên những vùng đất đóng băng vĩnh cửu. Khi so sánh các lỗ khoan thực hiện trước và sau năm 2000, họ nhận thấy những mẫu mới hơn nhìn chung chứa nhiều băng hơn.
Nhóm sau đó sử dụng học máy kết hợp mô hình đất đóng băng vĩnh cửu để tái dựng sự thay đổi hàm lượng nước ở độ sâu tối đa 3,2 m trong giai đoạn 1979-2018. Kết quả cho thấy hiện tượng tích tụ băng bất thường tập trung ở vùng nội địa phía tây bắc, bao phủ khoảng 35% diện tích đất đóng băng vĩnh cửu của cao nguyên.
Nguyên nhân chính không phải nhiệt độ giảm mà là nước. Dữ liệu khí tượng cho thấy lượng mưa và tuyết hàng năm tại khu vực nội địa chịu ảnh hưởng của gió Tây đã tăng khoảng 60% kể từ năm 2000.
Các nhà khoa học cho rằng lượng nước bổ sung thấm xuống đáy lớp hoạt động. Tại đây, môi trường duy trì nhiệt độ dưới 0 độ C khiến nước đóng băng trở lại, từ đó dần bổ sung lượng băng dưới lòng đất. Hiện tượng này xảy ra ngay cả khi nhiệt độ trung bình toàn khu vực tiếp tục tăng.
Các nhà khoa học cảnh báo chưa thể xem việc băng tăng là một tín hiệu tích cực. Tác động của lượng băng mới đối với độ ổn định của tầng đất đóng băng bên dưới, môi trường và hoạt động kinh tế - xã hội vẫn chưa được hiểu đầy đủ.
Điều này đặc biệt quan trọng bởi sự suy thoái đất đóng băng có thể ảnh hưởng đến địa hình, hệ sinh thái và độ an toàn của cơ sở hạ tầng. Theo nhóm nghiên cứu, những biến đổi trên cao nguyên cuối cùng có thể tác động đến sự phát triển bền vững của hơn 2 tỷ người ở khu vực hạ lưu.
Rủi ro từ biến đổi băng tuyết tại đây từng được thể hiện qua những thảm họa nghiêm trọng. Cuối tháng 8, một vụ sạt lở và lũ tại biên giới Trung Quốc - Nepal khiến hàng nghìn người chết hoặc mất tích. Dòng bùn đất hình thành sau sự sụp đổ của một sông băng đã di chuyển khoảng 22 km chỉ trong 7 phút, tới cửa khẩu Gyirong.
Một quan chức cấp cao thuộc Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc sau đó cảnh báo các sông băng trên cao nguyên Tây Tạng có thể ngày càng mất ổn định, làm tăng nguy cơ sụp đổ và những thảm họa dây chuyền.
Trong khi nhóm Đại học Bắc Kinh nghiên cứu hiện tượng băng tăng tự nhiên dưới lòng đất, một nhóm khác đang thử nghiệm cách chủ động làm chậm quá trình tan sông băng.
Từ năm 2022, các nhà khoa học thuộc Viện Môi trường Sinh thái và Tài nguyên Tây Bắc, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, phủ một phần sông băng tại Tứ Xuyên bằng lớp màng nano cách nhiệt và phản xạ ánh sáng.
Vật liệu được trải trước tháng 5 và thu lại vào cuối tháng 9 hàng năm nhằm hạn chế trao đổi nhiệt giữa sông băng và môi trường. Sau vài năm thử nghiệm, khu vực được bảo vệ có độ dày băng tăng khoảng 10 cm. Nhóm nghiên cứu ước tính biện pháp này có khả năng kéo dài tuổi thọ của sông băng ít nhất 3-4 lần.
Tuy nhiên, phương pháp không thể áp dụng cho mọi sông băng do những trở ngại như vận chuyển lượng lớn vật liệu tới các khu vực xa xôi, địa hình hiểm trở. Các nhà khoa học cũng nhấn mạnh đây chỉ là biện pháp thích ứng nhằm kéo dài thời gian tồn tại của sông băng, chứ không thể đảo ngược xu hướng cơ bản do hiện tượng nóng lên toàn cầu gây ra.
Theo SCMP
