Các kỹ sư và khách tham quan chen chúc trước gian hàng của Moonshot và Kimi K3 – mô hình AI khổng lồ với 2,8 nghìn tỷ tham số.
Được công bố hôm 17/7, Kimi K3 cho thấy Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách với đối thủ OpenAI và Anthropic ở Mỹ nhanh hơn nhiều so với dự đoán. Startup này nhanh chóng trở thành hiện tượng toàn cầu, được so sánh với cú bứt phá của DeepSeek năm 2025 và nhận lời khen từ cả tỷ phú Elon Musk.
Trong 2 ngày cuối tuần, lượng người đổ về đông đến mức Moonshot phát hết toàn bộ quà tặng mang thương hiệu công ty chỉ trong vài giờ.
Sự trỗi dậy của Moonshot không chỉ là minh chứng cho ngành AI Trung Quốc mà còn khẳng định tài năng của nhà sáng lập Dương Chí Lâm (Yang Zhilin).
Nhà sáng lập 33 tuổi kín tiếng từng được xem là gương mặt tiêu biểu của AI Trung Quốc trong thời kỳ hậu ChatGPT. Là cựu nghiên cứu sinh ĐH Carnegie Mellon, từng làm việc tại Meta và Google, CEO được kỳ vọng sẽ giúp đưa Trung Quốc vươn lên nhóm dẫn đầu thế giới về AI. Tuy nhiên, sau khi DeepSeek nổi lên, Dương gần như bị lu mờ.
Giờ đây, ánh đèn sân khấu một lần nữa hướng về anh, đưa Dương trở lại vị trí tiên phong của ngành AI Trung Quốc.
Theo phân tích của hãng Artificial Analysis, Kimi K3 vượt qua tất cả các đối thủ ngoại trừ Claude Fable 5 của Anthropic và GPT-5.6 của OpenAI về năng lực tổng thể.
Tỷ phú Elon Musk khen ngợi mô hình này là “ấn tượng”, trong khi ông Dean Ball – Giám đốc chiến lược của OpenAI, lo ngại việc Moonshot tung ra mô hình với trọng số mở.
Các nhà đầu tư cũng rất lạc quan. Moonshot đang hoàn tất vòng gọi vốn mới với mức định giá hơn 30 tỷ USD, trước khi tiến hành IPO tại Hong Kong sớm nhất trong vòng 6 tháng.
“OpenAI và Anthropic sẽ giống như iPhone, còn các mô hình AI Trung Quốc sẽ giống Android”, doanh nhân kiêm nhà đầu tư Kai-Fu Lee nhận định. Theo ông, các mô hình đóng của Mỹ sẽ kiếm được nhiều tiền hơn, nhưng mô hình Trung Quốc sẽ giành được thị phần lớn hơn. Ông ước tính AI Trung Quốc hiện chỉ chậm hơn các đối thủ Mỹ khoảng 6 tháng.
CEO Dương Chí Lâm của Moonshot. (Ảnh: Getty)
Bật dậy từ cú ngã
CEO Dương Chí Lâm thành lập công ty với khoảng 300 nhân viên và nhiều kỹ sư xuất thân từ ĐH Thanh Hoa. Tên tiếng Trung của công ty được lấy cảm hứng từ album Dark Side of the Moon của Pink Floyd mà anh yêu thích nhất.
Niềm đam mê âm nhạc hiện diện khắp công ty. Phiên bản trước của trợ lý AI Kimi được đặt tên là OK Computer - theo album nổi tiếng của Radiohead. Các phòng họp mang tên những ban nhạc huyền thoại như Led Zeppelin, Queen và Nirvana. Dương cũng yêu nhạc cổ điển; phía trước văn phòng Moonshot có cây đàn piano trắng, còn các gói thuê bao Kimi được đặt tên Adagio, Andante và Moderato, theo các nhịp trong âm nhạc cổ điển.
Sinh ra tại thành phố ven biển Sán Đầu (Quảng Đông), Dương sớm bộc lộ năng khiếu toán học khi giành nhiều giải thưởng tại Olympiad Toán học quốc tế. Khi học đại học, anh được GS Tang Jie hướng dẫn, người sau này đồng sáng lập startup AI đối thủ Z.AI. Dương lấy bằng tiến sĩ tại ĐH Carnegie Mellon, trong thời gian làm việc ở bộ phận AI của Meta và Google Brain.
Dương là một trong nhiều tài năng công nghệ được đào tạo tại Mỹ nhưng quay về Trung Quốc lập nghiệp. Điều này khiến không ít người, trong đó có nhà đầu tư Vinod Khosla, chỉ trích chính sách nhập cư của Mỹ đã khiến nhiều nhân tài trở về quê hương. Tuy nhiên, nhiều ý kiến khác cho rằng các doanh nhân AI Trung Quốc đơn giản chỉ muốn xây dựng sự nghiệp tại chính đất nước mình.
Khi Dương thành lập Moonshot năm 2023 với mục tiêu cạnh tranh OpenAI, hàng loạt quỹ đầu tư mạo hiểm, trong đó có ZhenFund, nhanh chóng rót vốn. Moonshot nhanh chóng đạt mức định giá 1 tỷ USD, còn chatbot Kimi trở thành lựa chọn thay thế ChatGPT phổ biến nhất tại Trung Quốc.
Đầu năm 2025, Moonshot ra mắt mô hình nguồn đóng K1.5 đúng vào ngày DeepSeek công bố mô hình R1 gây tiếng vang toàn cầu. Theo những người thân cận, sự trùng hợp này khiến Dương hoàn toàn bất ngờ. Ngay sau kỳ nghỉ Tết, anh triệu tập một cuộc họp khẩn, quyết định sẽ mã nguồn mở mô hình chủ lực tiếp theo của Moonshot giống như chiến lược của DeepSeek, đồng thời yêu cầu đội ngũ tập trung vào mục tiêu dài hạn.
Đòn giáng mạnh nhất từ DeepSeek là làn sóng người dùng rời bỏ Kimi. Moonshot từng chi hàng chục triệu USD để quảng bá chatbot của mình, nhưng DeepSeek đã thay đổi hoàn toàn cục diện thị trường chỉ sau 1 đêm. Nhiều nền tảng khác, trong đó có Yuanbao của Tencent, tích hợp mô hình R1 và tận dụng điều này để quảng bá sản phẩm. Sau đó, Dương quyết định dừng các chiến dịch tiếp thị Kimi và chuyển trọng tâm sang khách hàng doanh nghiệp và lập trình viên.
Tháng 7/2025, công ty ra mắt K2, nhận được nhiều lời khen từ giới phát triển và nhà đầu tư toàn cầu. CEO OpenAI Sam Altman đã nhắc đến Kimi cùng DeepSeek như minh chứng cho việc các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc đang đe dọa vị thế dẫn đầu của Mỹ trong cuộc đua AI. Các startup Thung lũng Silicon như Cursor và Perplexity AI cũng tích hợp K2 vào dịch vụ của họ.
Trong quá trình phát triển K2, khi các đối thủ như MiniMax và Stepfun chọn phát triển mô hình nhỏ hơn để phù hợp với tình trạng thiếu chip tại Trung Quốc, Dương đi theo hướng ngược lại. Anh hủy kế hoạch ban đầu về xây dựng K2 với 200 tỷ tham số, thay vào đó nâng lên 1 nghìn tỷ tham số, vì tin rằng quy mô lớn hơn sẽ đem lại hiệu quả vượt trội trong dài hạn.
K2 kế thừa chiến lược của DeepSeek với hiệu năng cao, chi phí thấp và mã nguồn mở, nhưng cũng bổ sung những đổi mới do Moonshot tự phát triển, như bộ tối ưu hóa MuonClip, giúp cải thiện độ ổn định khi huấn luyện và giảm đáng kể nhu cầu tính toán.
Trong thời gian còn lại của năm 2025, Moonshot tiếp tục nâng cấp các mô hình dựa trên nền tảng K2. Tháng 1/2026, công ty ra mắt K2.5 và triển khai hệ thống agent swarm (nhóm các công cụ AI cùng xử lý một nhiệm vụ lớn), nhằm tự động hóa quy trình làm việc cho doanh nghiệp.
Theo các nguồn tin, nhờ tính năng này, doanh thu của Moonshot đạt hơn 100 triệu USD vào tháng 3, lên 200 triệu USD vào tháng 4 và 300 triệu USD vào tháng 6.Kim
Sau thành công của các đối thủ như Z.AI và MiniMax, giới đầu tư tiếp tục đổ vốn vào Moonshot. Chỉ trong vòng 5 tháng, định giá công ty tăng từ 4,3 tỷ USD lên 20 tỷ USD, với sự hậu thuẫn của IDG Capital, Alibaba, Meituan và nhiều quỹ đầu tư nhà nước lớn của Trung Quốc.
