Bà Lê Thị Đón thiệt tình cho biết nhìn vườn sầu riêng bị đốn hạ, bà tiếc nhưng khi nghĩ đến các anh hùng liệt sĩ vì đất nước ngã xuống, bà lại hỗ trợ bộ đội tìm kiếm hài cốt một cách nhanh nhất - Ảnh: MẬU TRƯỜNG
Đó là một vườn sầu riêng 15 năm tuổi trên ba công đất (2.700m2) sum suê tươi tốt của bà Lê Thị Đón, 54 tuổi, ở xã Ngũ Hiệp, Đồng Tháp. Vườn cây cho gia đình bà nguồn thu nhập hơn 300 triệu đồng mỗi năm.
Một vườn cây ăn quả như thế không chỉ nằm ở những giá trị hoa lợi nó mang đến mà còn là công sức, là thời gian, là ký ức của cả một gia đình, bởi nó là vườn cây hương hỏa được cha của bà, ông Lê Văn Tưởng để lại cho con. Vì thế, đốn bỏ vườn sầu riêng ấy không chỉ là chấp nhận một thiệt hại về vật chất, mà còn là một sự hy sinh về tinh thần.
Điều đó khiến mọi người cảm phục tấm lòng hy sinh của bà Đón. Nhưng lớn hơn thế, là cách mà bà nói với anh em trong đội quy tập: "Chỉ cần tìm thêm được một bộ hài cốt là có thêm một gia đình biết người thân mình đang ở đâu, có thể đưa về thờ cúng, hương khói".
Không so đo hơn thiệt, chỉ thấy mênh mông một tấm lòng của một người dân. Ôi, lòng dân!
"Xe chưa qua, nhà không tiếc"
Câu chuyện hy sinh vườn sầu riêng của bà Đón hôm nay khiến tôi nhớ lại câu chuyện trong chiến tranh xảy ra gần 60 năm trước ở Hà Tĩnh.
Sau cuộc tổng tiến công mùa xuân 1968, chiến trường khốc liệt hơn. Tháng 8-1968, một đoàn xe 130 chiếc chở xăng dầu, vũ khí từ miền Bắc chi viện cho mặt trận. Con đường huyết mạch qua khu vực làng Hạ Lội (xã Tiến Lộc cũ, nay là xã Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) bị bom trút xuống cắt đứt huyết mạch. Phải mở một con đường khác băng qua ruộng lầy cho xe đi. Nếu không kịp hoàn thành trước 3h sáng cho xe qua, sáng mai ra cả đoàn xe lộ rõ giữa thanh thiên bạch nhật, thành "mồi ngon" cho máy bay địch kéo đến oanh tạc.
Để làm con đường một cách nhanh nhất qua ruộng lầy cho xe tải trọng lớn, chỉ có cách dùng các cột gỗ lót để tạo nền cứng. Người bí thư chi bộ của làng đã tháo dỡ nhà mình trước làm gương, rồi lần lượt hơn 130 gia đình trong làng Hạ Lội, với sự hỗ trợ của bộ đội, thanh niên xung phong tháo dỡ nhà ra lót đường. Thậm chí có cụ bà trong làng với số gỗ để dành đóng cỗ áo quan chờ lúc "trăm tuổi", trong thời điểm nước sôi lửa bỏng ấy cũng bảo con cháu đem ra góp để lót đường.
3h sáng hôm sau, con đường đã thông tuyến qua đồng lầy. Đoàn xe an toàn vượt qua cửa tử trước khi trời sáng. Và câu nói huyền thoại về chiến tranh nhân dân cũng ra đời từ hôm đó: "Xe chưa qua, nhà không tiếc".
Mênh mông lòng dân
Từ câu chuyện lòng dân trong chiến tranh, hàng trăm người dân tháo dỡ nhà mình làm đường cứu đoàn xe của năm 1968 đến câu chuyện của một người phụ nữ nông dân hy sinh vườn cây máu thịt để công việc quy tập hài cốt các anh hùng liệt sĩ sớm được hoàn thành của năm 2026. Giữa hai câu chuyện đầy lay động đó là khoảng thời gian gần 60 năm.
Ngày trước, người dân tháo nhà, mở đường để những chuyến xe được an toàn đưa những người lính ra đi. Hôm nay, một người phụ nữ miền Tây đốn cả vườn cây để mở đường cho những người lính trở về. Không còn chiến tranh nhưng vẫn thao thức tâm nguyện để những người lính đã nằm xuống cho Tổ quốc được trở về trong sự ấm áp của gia đình, của quê hương. Những chuyến ra trận năm xưa và những cuộc trở về hôm nay có một điểm gặp thật đẹp, đó là lòng dân.
Có thể câu chuyện của "xe chưa qua, nhà không tiếc" đã diễn ra lúc cả nước đang chiến tranh, nó liên quan đến sự cấp bách của tính mạng con người. Còn sự hy sinh vườn cây hôm nay là câu chuyện giữa hòa bình.
Bà Lê Thị Đón có thể thương lượng, đền bù thiệt hại trong sự cho phép của pháp luật. Nhưng không một sự tính toán hơn thiệt nào ở đây cả. Người phụ nữ của ruộng vườn chân chất ấy chỉ "mong tìm thêm được những người lính còn nằm lại để họ được trở về với gia đình" mà không hề đòi hỏi gì, điều đó càng khiến câu chuyện trở nên lay động.
Hôm qua, dưới bài báo về câu chuyện xúc động của bà Lê Thị Đón, nhiều bạn đọc đã đề xuất nhà nước nên có chính sách hỗ trợ cho bà và gia đình, bởi dù bà không đòi hỏi nhưng sự hy sinh ấy của bà cũng cần được đền đáp.
Tôi lại nhớ đến câu chuyện của ngôi làng huyền thoại: "Xe chưa qua, nhà không tiếc" ở Hà Tĩnh. Giờ đây ngôi làng Hạ Lội ngày nào đã được đầu tư xây dựng khang trang. Làng được công nhận là di tích lịch sử quốc gia, có khu di tích lưu lại truyền thống cho hậu thế, để tôn vinh tấm lòng của dân làng với đất nước trong những ngày chiến tranh khốc liệt. Và câu chuyện 130 ngôi nhà được tháo ra lót đường cho đoàn xe 130 chiếc đi qua đã thành tên mới của làng: "Làng K130".
Câu chuyện vườn sầu riêng của bà Lê Thị Đón và rất nhiều câu chuyện khác trong hành trình "Chiến dịch 500 ngày đêm" của hàng vạn cán bộ chiến sĩ, hàng triệu người dân đã làm sáng rõ hơn rằng: mạch nguồn lòng dân vẫn xuyên qua tháng năm, xuyên qua chiến tranh và hòa bình, vẫn chảy mãi thiết tha trong hành trình lịch sử của đất nước.
