Ảnh vệ tinh chụp cảng Rostov-on-Don của Nga cho thấy nhiều tàu chờ đợi trong những ngày gần đây. (Ảnh: Planet Labs)
Theo CNN , diễn biến này đánh dấu thay đổi lớn về cục diện. Trong nhiều năm qua, biển Azov nằm ngoài tầm với của Kiev, nhờ đó Mátxcơva có bàn đạp thuận lợi để tiến hành các cuộc tấn công vào Ukraine, đồng thời duy trì kết nối miền nam nước Nga với các đại dương trên thế giới.
Tuy nhiên, những bước tiến gần đây trong chương trình phát triển máy bay không người lái (drone) của Ukraine đã làm thay đổi tình hình.
Ngày 15/7, ông Robert Brovdi, chỉ huy lực lượng drone của Ukraine, cho biết Kiev đã tấn công 116 tàu của Nga trên biển Azov trong 9 ngày qua - mức gia tăng đột biến.
Trước đây, các cuộc tấn công của Ukraine chủ yếu nhắm đến “đội tàu bóng tối” và các tàu quân sự. Tuyên bố của ông Brovdi không thể được xác minh độc lập, nhưng các video về một số cuộc tấn công gần đây do giới chức Ukraine công bố cho thấy nhiều vụ đánh trúng mục tiêu.
Các đợt tấn công dồn dập đã buộc Nga phải đình chỉ hoạt động giao thông trên biển Azov bằng cách đóng cửa 2 “điểm nghẽn” ở 2 đầu vùng biển này, gồm kênh Don-Azov nối biển Azov với hệ thống đường thủy nội địa; và eo biển Kerch nối biển Azov với biển Đen.
Ảnh vệ tinh và dữ liệu theo dõi tàu thuyền cho thấy hàng dài tàu đang phải chờ ở cả 2 phía của vùng biển.
Ukraine ngày càng tiến bộ trong việc tấn công vào “đội tàu bóng tối” chở dầu Nga. Việc phong tỏa biển Azov có thể gây tác động rộng hơn, bao gồm ảnh hưởng xuất khẩu những mặt hàng không bị trừng phạt như lúa mì, dầu hướng dương...
Ngày 14/7, Viện Nghiên cứu chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Mỹ nhận định, các cuộc tấn công của Ukraine trên biển Azov “đánh dấu một giai đoạn mới trong nỗ lực cô lập bán đảo Crimea khỏi mạng lưới hậu cần của Nga, đồng thời gây gián đoạn các tuyến vận tải biển của Nga, đặc biệt đối với các sản phẩm dầu mỏ và ngũ cốc”.
Thiếu tá Evhen Karas, chỉ huy Trung đoàn Hệ thống không người lái độc lập số 413 của Lực lượng Vũ trang Ukraine, cho rằng, Nga đã biến Crimea thành căn cứ quân sự khổng lồ, hỗ trợ hậu cần cho các lực lượng đang tìm cách tiến sâu hơn vào lãnh thổ Ukraine.
“Chúng tôi đang cắt đứt toàn bộ hệ thống hậu cần”, ông Karas nói với CNN . Ông nói rằng, khả năng tấn công xa hơn với chi phí thấp của Ukraine “đã trở thành vấn đề mà người Nga không thể giải quyết”.
“Chúng tôi sẽ tiếp tục gia tăng sức ép này đến mức xa nhất có thể… Đây mới chỉ là khởi đầu”, ông nói.
Mắt xích quan trọng
Nga hiện là nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 20% lượng lúa mì xuất khẩu toàn cầu.
Theo ông Andrey Sizov, chuyên gia hàng đầu về thị trường nông sản biển Đen, khoảng 1/4 lượng lúa mì xuất khẩu của Nga được vận chuyển qua biển Azov.
“Đối với thị trường lúa mì, biển Đen có vai trò tương tự vịnh Ba Tư đối với thị trường dầu thô. Biển Đen là khu vực cung cấp lúa mì lớn nhất thế giới”, ông nói. Ông cảnh báo nếu tình hình kéo dài, thiệt hại kinh tế của Nga có thể lên tới hàng tỷ đô la.
Giá hợp đồng tương lai lúa mì tăng mạnh trong những ngày gần đây, một phần do cuộc khủng hoảng trên biển Azov. Nga khẳng định có thể bỏ qua tuyến biển Azov và chuyển toàn bộ hoạt động xuất khẩu ngũ cốc sang các cảng khác ở biển Đen.
Tuy nhiên, ông Sizov cho rằng điều này không khả thi trong mùa cao điểm, khi tổng lượng ngũ cốc xuất khẩu của Nga vượt xa công suất của các cảng đó.
Nga cáo buộc Ukraine thực hiện các hành động “khủng bố” và mở các đợt không kích vào cảng Odesa ở miền nam Ukraine, cùng nhiều mục tiêu khác trong khu vực.
Ngày 15/7, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov tuyên bố chiến dịch của Kiev trên biển Azov “thậm chí còn hơn cả hành vi cướp biển”.
“Ít nhất cướp biển giữ chiến lợi phẩm cho mình, còn đây là kiểu không để cho mình, cũng không để cho người khác. Mục tiêu chỉ là gây thiệt hại và gieo rắc sợ hãi. Đó là khủng bố”, ông nói.
Ukraine khẳng định họ chỉ chủ ý tấn công các mục tiêu quân sự.
Chiến dịch của Ukraine trên biển Azov ban đầu nhằm cô lập bán đảo Crimea. Tháng trước, chính quyền Crimea ban bố tình trạng khẩn cấp, sau khi các cuộc tấn công của Ukraine khiến khu vực này mất điện trên diện rộng và thiếu hụt nhiên liệu.
Sau đó, Kiev tăng cường tấn công cầu, đường cao tốc và đường sắt, nhằm đánh vào năng lực vận chuyển hàng hóa và nhân lực của Nga qua cầu trên bộ nối Crimea với Nga qua vùng lãnh thổ miền nam Ukraine. Đồng thời, Ukraine cũng tấn công vào các tàu Nga chịu trách nhiệm vận chuyển nhiên liệu tới bán đảo.
Biển Azov là vùng biển nội địa nằm giữa miền nam Ukraine và Nga, giống như “phần phụ” nối với biển Đen rộng lớn hơn.
Sau khi Ukraine tách khỏi Liên Xô, Mátcơva và Kiev ký thỏa thuận cùng quản lý tuyến đường thủy này.
Sau khi mở chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine vào tháng 2/2022, Nga đã kiểm soát toàn bộ vùng lãnh thổ Ukraine bao quanh biển Azov, khiến Kiev không còn khả năng tiếp cận vùng biển này.
Dù có diện tích không lớn và khá nông, biển Azov giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế Nga. Đây là mắt xích chủ chốt trong hệ thống sông ngòi và kênh đào nội địa rộng lớn, vận chuyển dầu mỏ, ngũ cốc, nông sản, thép và nhiều loại hàng hóa khác từ miền nam nước Nga ra biển Đen, rồi tiếp tục đến các thị trường trên thế giới.
