Trong nhiều năm qua, việc triển khai các phái bộ y tế ở nước ngoài là một trong những “mỏ vàng” ngoại tệ của Cuba. Theo số liệu chính thức, năm ngoái Cuba thu về khoảng 7 tỷ USD từ hoạt động này. Riêng trong năm 2025, khoảng 24.000 nhân viên y tế Cuba làm việc tại 56 quốc gia, trong đó hơn một nửa (13.000 người) được cử sang Venezuela.
Chính phủ các nước tiếp nhận trả tiền trực tiếp cho Havana để sử dụng dịch vụ của đội ngũ y tế Cuba. Tuy nhiên, Washington đã nhắm thẳng vào chương trình này với mục tiêu hạn chế khả năng tiếp cận nguồn ngoại tệ quan trọng của chính phủ Cuba.
Động thái gây sức ép diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Cuba vốn đã chịu nhiều tổn thương. Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt phong tỏa nguồn cung dầu từ tháng 1, khiến Cuba rơi vào tình trạng thiếu nhiên liệu nghiêm trọng, kéo theo khủng hoảng năng lượng, mất điện diện rộng và thiếu hụt thực phẩm, thuốc men. Trong bối cảnh đó, nguồn thu từ các phái bộ y tế càng trở nên sống còn.
Năm ngoái, Mỹ đã áp đặt các hạn chế thị thực nhằm ngăn cản chính phủ nước ngoài ký kết thỏa thuận hợp tác y tế với Cuba. Tháng 2 năm ngoái, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thông báo mở rộng chính sách hạn chế thị thực đối với các quan chức Cuba và cả quan chức nước ngoài bị cho là có liên quan đến “chương trình xuất khẩu lao động” của Cuba, đặc biệt là các phái bộ y tế ở nước ngoài.
Đến tháng 8/2025, Mỹ tiếp tục thu hồi thị thực của một số quan chức Brazil, châu Phi và Caribbean với cáo buộc có liên quan đến chương trình này. Trong số đó có 2 quan chức Bộ Y tế Brazil là Mozart Julio Tabosa Sales và Alberto Kleiman, những người tham gia điều hành chương trình “Mais Medicos” (Thêm bác sĩ) được thành lập từ năm 2013.
Dưới áp lực của Washington, một số quốc gia bắt đầu chấm dứt hợp tác với Cuba. Guatemala gần đây đã kết thúc thỏa thuận kéo dài 27 năm cho phép hàng nghìn bác sĩ Cuba làm việc tại các khu vực hẻo lánh. Antigua và Barbuda cũng chấm dứt một thỏa thuận tương tự vào tháng 12.
Tuy nhiên, không phải tất cả các quốc gia đều chấp nhận sức ép từ Washington. Tháng 3/2025, lãnh đạo nhiều nước thuộc khu vực Caribbean công khai phản đối việc Mỹ đe dọa hạn chế thị thực.
Thủ tướng Barbados, Mia Mottley, nhấn mạnh nước này đã không thể vượt qua đại dịch nếu thiếu y tá và bác sĩ Cuba. Thủ tướng Trinidad & Tobago, Keith Rowley, tuyên bố sẵn sàng mất thị thực Mỹ để tiếp nhận y bác sĩ Cuba. Lãnh đạo Saint Vincent & Grenadines khi đó cũng khẳng định thà mất thị thực còn hơn để hệ thống y tế sụp đổ.
Trong khi đó, những quốc gia khác đang tìm cách thích ứng, như Guyana chuyển sang cơ chế trả lương trực tiếp cho bác sĩ nhằm duy trì dịch vụ y tế mà không chuyển tiền qua chính phủ Cuba.
Trong bối cảnh nền kinh tế Cuba đang chịu sức ép đồng thời từ phong tỏa dầu, thiếu hụt hàng hóa thiết yếu và suy giảm các nguồn thu khác như kiều hối, việc Mỹ gia tăng áp lực lên chương trình xuất khẩu bác sĩ có thể tiếp tục gây khó khăn thêm cho tài chính của Havana trong thời gian tới.
Tổng hợp
