Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Đảng Dân chủ ăn mừng chiến thắng lịch sử tại Quốc hội

Đảng Dân chủ đã tận dụng sự bất tín nhiệm chưa từng có đối với Tổng thống Donald Trump để giành chiến thắng, qua đó nắm giữ quyền lực đáng kể nhằm kiểm soát ông Trump và chính quyền của ông - vốn trước đó gần như không chịu sự ràng buộc nào - trong hai năm cuối nhiệm kỳ tổng thống.

Để giành được thế đa số, đảng Dân chủ đã thắng lớn ngay cả tại những khu vực vốn là "thành trì" của đảng Cộng hòa, những nơi mà họ đã không thể thắng trong nhiều thập kỷ.

Trong đó có việc giành một ghế Thượng viện tại Nam Carolina - bang mà ông Trump từng thắng với cách biệt 18 điểm vào năm 2024, và một ghế tại Texas - nơi đã không bầu cho một ứng viên đảng Dân chủ nào trong các cuộc đua cấp bang kể từ năm 1994.

Đảng Dân chủ thậm chí còn tạo đột phá tại Kansas, bang chưa từng bầu chọn một thượng nghị sĩ Dân chủ nào kể từ năm 1932.

Sự thay đổi quyền kiểm soát Quốc hội đánh dấu chặng đường đầy biến động trong 22 tháng qua. Giai đoạn này chứng kiến ông Trump bước vào Nhà Trắng với sự đồng thuận từ Quốc hội do đảng Cộng hòa kiểm soát cùng nhiều thể chế khác. Tuy nhiên, giai đoạn này đã kết thúc khi đảng Cộng hòa phải hứng chịu thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Trong 50 năm qua, chỉ mới có hai lần quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội cùng thay đổi trong một chu kỳ bầu cử.

Các nguyên nhân chính dẫn đến thất bại của đảng Cộng hòa là mối lo ngại của cử tri về tình trạng lạm phát, các chính sách thuế quan, cuộc chiến tại Iran, cũng như cách hành xử của ông Trump.

Theo các cuộc thăm dò cử tri của CNN, hơn 6 trong số 10 cử tri được hỏi không tán thành cách điều hành của ông Trump, trong đó đa số bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ. Hai phần ba số người được hỏi cho rằng các chính sách của ông đã khiến nền kinh tế trở nên tồi tệ hơn.

Chiến thắng của đảng Dân chủ tại Hạ viện phần lớn đã được dự đoán trước, khi đảng này chỉ cần giành thêm ba ghế là đạt mục tiêu. Hơn nữa, đảng của tổng thống đương nhiệm thường có xu hướng mất ghế trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Tuy nhiên, việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Thượng viện đã tạo nên một kết quả đầy ấn tượng. Để làm được điều này, đảng Dân chủ đã phải thắng tại nhiều bang mà ông Trump từng giành chiến thắng với cách biệt hai con số. Cụ thể, đó là các bang Nam Carolina, Texas, Ohio, Kansas và Iowa.

Quy mô chính xác về thế đa số của đảng Dân chủ vẫn chưa được xác định khi quá trình kiểm phiếu cuối cùng vẫn đang diễn ra. Dù vậy, đảng Dân chủ dường như sẽ có một khoảng đệm an toàn tại cả hai viện.

Với quyền phủ quyết của ông Trump cùng quy định yêu cầu 60 phiếu thuận để thông qua hầu hết các dự luật tại Thượng viện, khả năng đảng Dân chủ thực hiện được phần lớn chương trình nghị sự mong muốn là khá thấp.

Dẫu vậy, việc kiểm soát cả hai viện Quốc hội mang lại cho đảng Dân chủ quyền lực lớn hơn trong việc tiến hành các cuộc điều tra mà họ cho là cần thiết. Đồng thời, việc nắm quyền tại Thượng viện cũng cho phép đảng Dân chủ ngăn chặn các đề cử nhân sự tư pháp của ông Trump, kể cả trong trường hợp có ghế trống tại Tòa án Tối cao.

Phe Dân chủ cam kết lắng nghe cử tri Mỹ

Lãnh đạo phe thiểu số tại Thượng viện - ông Chuck Schumer - đã đưa ra một thông điệp chiến thắng rõ ràng gửi tới người dân Mỹ.

“Bất chấp mọi khó khăn, chúng tôi - đảng Dân chủ - đã giành chiến thắng tại Thượng viện. Chúng tôi muốn gửi tới người dân Mỹ một thông điệp gồm năm từ: sự cứu trợ đang đến”, ông nói.

Ông Schumer cho biết đảng Dân chủ đã tạo nên một “làn sóng xanh” mạnh mẽ nhờ việc lắng nghe ý kiến của người dân tại các bang trên khắp cả nước.

“Chúng tôi đã lắng nghe họ, khi họ bày tỏ sự quan tâm hàng đầu đến vấn đề chi phí, cũng như tình trạng hỗn loạn và tham nhũng”, ông Schumer chia sẻ.

Ông gọi kết quả bầu cử này là một “sự tái định hình mang tính thế hệ đối với bản đồ Thượng viện” và khẳng định rằng giờ đây, “đảng Dân chủ phải thực hiện những cam kết của mình”.

Tại Hạ viện, chiến thắng được dự đoán của đảng Dân chủ mở đường cho ông Hakeem Jeffries làm nên lịch sử khi trở thành vị Chủ tịch Hạ viện người Mỹ gốc Phi đầu tiên. Tuy nhiên, chính trị gia 56 tuổi đến từ New York này sẽ chưa chính thức nhậm chức cho đến ngày 3/1, nếu giành đủ số phiếu ủng hộ.

Ông Jeffries, người vừa tái đắc cử nhiệm kỳ thứ tám, đã thăng tiến nhanh chóng trong hàng ngũ đảng Dân chủ nhờ sự ủng hộ từ các nhân vật chủ chốt trong ban lãnh đạo Hạ viện cũng như từ Nhóm các nghị sĩ người Mỹ gốc Phi đầy quyền lực.

“Hôm nay đánh dấu sự trỗi dậy mạnh mẽ của nước Mỹ”, ông Jeffries phát biểu trước đám đông đang reo hò tại sự kiện theo dõi kết quả bầu cử của đảng Dân chủ.

“Chúng tôi sẽ nỗ lực hết mình để mang đến sự thay đổi sâu sắc mà quý vị xứng đáng được hưởng”, ông nói.

“Chúng tôi lắng nghe quý vị”, ông khẳng định. “Đảng Dân chủ tại Hạ viện cam kết sẽ giúp cuộc sống của quý vị trở nên tốt đẹp hơn”.

Với chiến thắng trong tầm tay, nghị sĩ Robert Garcia - thành viên cấp cao nhất của đảng Dân chủ trong Ủy ban Giám sát Hạ viện - đã đưa ra lời cảnh báo “hãy tìm luật sư đi”.

Ông Garcia dự kiến sẽ khởi xướng một loạt cuộc điều tra nhắm vào Tổng thống Donald Trump, gia đình ông, cũng như cách chính quyền xử lý các hồ sơ liên quan đến tỷ phú Jeffrey Epstein.

Kịch bản nào cho Tổng thống Trump?

Một Hạ viện do đảng Dân chủ kiểm soát có thể ngăn chặn các dự luật của đảng Cộng hòa và sử dụng các ủy ban của mình để điều tra chính quyền Tổng thống Trump. Hạ viện cũng nắm quyền luận tội tổng thống - một thẩm quyền chỉ dành riêng cho cơ quan này.

Việc nắm quyền kiểm soát Quốc hội mang lại cho đảng Dân chủ lợi thế trong các vấn đề liên quan đến ngân sách chính phủ.

Todd Belt - giáo sư về quản trị chính trị tại Đại học George Washington - nhận định rằng trong trường hợp đảng Dân chủ kiểm soát Hạ viện, các cuộc đối đầu về chi tiêu liên bang sẽ gia tăng, bao gồm cả 12 dự luật ngân sách thường niên cần thiết để duy trì hoạt động của các cơ quan liên bang. Điều này làm dấy lên nguy cơ chính phủ phải đóng cửa - tình trạng xảy ra khi nguồn ngân sách bị gián đoạn, khiến nhiều dịch vụ liên bang phải ngừng hoạt động.

Ông Belt cũng cho rằng ông Trump có thể sẽ chuyển hướng tập trung nhiều hơn vào chính sách đối ngoại nếu chương trình nghị sự trong nước của ông vấp phải sự phản đối tại Quốc hội.

Ông nhận định: “Theo truyền thống, các tổng thống phải đối mặt với tình trạng chính phủ bị chia rẽ trong hai năm cuối nhiệm kỳ thường chuyển trọng tâm gần như hoàn toàn sang chính sách đối ngoại. Tôi nghĩ điều tương tự cũng sẽ xảy ra với ông Trump”.

Trong khi đó, một Thượng viện do đảng Dân chủ kiểm soát có thể ngăn chặn các dự luật và bác bỏ các đề cử nhân sự của tổng thống, bao gồm các thẩm phán liên bang, thẩm phán Tòa án Tối cao, các quan chức nội các và đại sứ.

Điều này khiến quyền kiểm soát Thượng viện trở nên quan trọng, với tầm ảnh hưởng vượt xa phạm vi 2 năm tới. Các thẩm phán liên bang được bổ nhiệm trọn đời, qua đó định hình các phán quyết pháp lý rất lâu sau khi một nhiệm kỳ tổng thống kết thúc.

Thượng viện cũng là nơi diễn ra phiên xét xử nếu Hạ viện tiến hành luận tội tổng thống. Tuy nhiên, để bãi nhiệm một tổng thống, cần có sự đồng thuận của 2/3 số thượng nghị sĩ - một ngưỡng mà khó có đảng nào đạt được.

Về lý thuyết, ông Trump vẫn sẽ là tổng thống và có quyền phủ quyết các dự luật. Để bác bỏ quyền phủ quyết này, cần có sự đồng thuận của 2/3 số phiếu tại mỗi viện.

Ngoài ra, theo quy định tại Thượng viện, cần có 60 phiếu thuận để kết thúc tranh luận đối với hầu hết các dự luật, mặc dù một số dự luật ngân sách chỉ cần đa số phiếu đơn giản. Do đó, việc chỉ nắm giữ thế đa số sít sao không đảm bảo đảng Dân chủ có thể thông qua toàn bộ chương trình nghị sự của mình.

Hạ viện do đảng Dân chủ kiểm soát có thể khởi động quy trình luận tội ông Trump - người từng bị luận tội hai lần trước đây. Tuy nhiên, để bãi nhiệm tổng thống, cần có đa số 2/3 số phiếu thuận tại Thượng viện.

Giáo sư Belt cho rằng khả năng xảy ra một cuộc luận tội khác là rất thấp.

Ông chia sẻ: “Chắc chắn sẽ có các cuộc điều tra, nhưng khó có khả năng xảy ra một cuộc luận tội nữa, vì đảng Dân chủ đã thử làm điều đó hai lần rồi, trong khi đảng Cộng hòa vẫn luôn đứng về phía ông Trump”.