Chiếm 85% thị phần robot thế giới, Trung Quốc khởi động 'cú sốc toàn cầu' thứ hai

Thế giới có thể đang đối mặt với một "cú sốc Trung Quốc" khác khi Bắc Kinh huy động sức mạnh nhằm thống trị lĩnh vực robot tiên tiến và AI thế hệ mới. Dù vậy, quốc gia này vẫn đang tụt hậu ở các mảng cốt lõi như chip đỉnh cao, cảm biến và máy công cụ chính xác, theo đánh giá mới nhất từ một viện nghiên cứu chính sách hàng đầu tại Đài Bắc.

Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu Dân chủ, Xã hội và Công nghệ Mới nổi (DSET), Trung Quốc sở hữu lợi thế trên nhiều mặt trận trong cuộc đua AI thể chất. Các lợi thế này bao gồm thị trường nội địa khổng lồ, các mô hình nền tảng, hệ sinh thái sản xuất toàn diện, cùng nguồn dữ liệu thực tế và năng lực sản xuất pin dồi dào. Quốc gia này cũng thống trị nguồn cung các vật liệu thiết yếu, chẳng hạn như nam châm vĩnh cửu đất hiếm - thành phần bắt buộc cho các động cơ dùng trong robot tiên tiến.

Đánh giá của DSET chỉ ra rằng Bắc Kinh đang tìm cách tái lập kịch bản từng áp dụng thành công với xe điện và thiết bị bay không người lái (drone) - những ngành công nghiệp mà Trung Quốc hiện nắm giữ tới 70% thị phần toàn cầu nhờ BYD hay DJI.

"Chiến lược 'sức mạnh toàn dân' của Trung Quốc trong mảng AI thể chất đang áp dụng chính kịch bản từng giúp họ thống trị mảng xe điện và drone," Nathanael Cheng, nhà phân tích chính sách tại DSET và là nghiên cứu sinh trưởng của báo cáo, chia sẻ với Nikkei Asia. "Họ có tiềm năng giành chiến thắng, thậm chí thống trị cuộc đua AI thể chất toàn cầu, nhưng họ vẫn chưa đạt đến giai đoạn đó."

Trung Quốc chiếm 85% thị phần robot thế giới (Nguồn: Nikkei Asia)

Trên thị trường robot hình người (humanoid robot) và robot chó, Trung Quốc đã chiếm khoảng 85% thị phần tính theo sản lượng giao hàng trong năm 2025, theo dữ liệu từ Smart Analytics Global. Mặc dù vậy, các robot của nước này vẫn bị hạn chế tương đối về khả năng thực hiện các tác vụ tự chủ.

Việc tích hợp AI tiên tiến vào robot và hệ thống tự hành đang nổi lên như chiến trường trọng yếu tiếp theo cho ngôi vị bá chủ công nghệ. Nhiều nhân vật tầm cỡ trong giới công nghệ toàn cầu, bao gồm Elon Musk và nhà sáng lập SoftBank Masayoshi Son, đều mô tả đây là ranh giới cạnh tranh sinh tử tiếp theo.

Gót chân A-sin

Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn tồn tại những điểm yếu nhất định. Thứ nhất, nhiều công ty robot Trung Quốc phụ thuộc rất lớn vào các dòng chip AI hàng đầu do nước ngoài sản xuất, chẳng hạn như nền tảng chip Jetson Thor của NVIDIA vốn đóng vai trò là "bộ não" của robot. Unitree, Agibot và UBtech đều đang chọn chip của Nvidia làm nền tảng chính.

Trung Quốc cũng gặp bất lợi ở các linh kiện cơ khí chính xác như bộ giảm tốc cao cấp, động cơ, máy công cụ và cảm biến. Dù sở hữu công nghệ bộ truyền động nhìn chung đã chín muồi, Trung Quốc vẫn phải phụ thuộc vào Nhật Bản và Châu Âu đối với các linh kiện chính xác cao cấp.

Đối với các nhà phát triển robot hình người bên ngoài Trung Quốc, báo cáo chỉ ra rằng một trong những sự phụ thuộc lớn nhất của họ là vào nguồn nam châm vĩnh cửu và nguyên liệu pin thượng nguồn của quốc gia này. Dù Phương Tây có các phương án thay thế, chúng nhìn chung đều có chi phí cao hơn đáng kể.

Nguồn cung chip nhớ và bo mạch in (PCB) bị thắt chặt có thể sẽ trở thành điểm nghẽn chuỗi cung ứng lớn tiếp theo, ông Cheng nói thêm. Thị phần sản xuất PCB toàn cầu của Mỹ đã rơi từ mức 30% vào đầu những năm 2000 xuống chỉ còn khoảng 4% vào năm 2025.

"Chip nhớ và bo mạch in cao cấp có thể trở thành những điểm nghẽn chuỗi cung ứng lớn tiếp theo mà nhiều người vẫn chưa nhận ra," ông Cheng cảnh báo. "Một chiếc robot hình người đơn lẻ cần khoảng 150 bo mạch in - con số có thể nhiều hơn rất nhiều so với hình dung của hầu hết mọi người."

Trung Quốc vẫn tồn tại những điểm yếu nhất định trong lĩnh vực robot (Nguồn: Nikkei Asia)

Bài toán tự chủ

Để xây dựng một chuỗi cung ứng an toàn hơn cho AI thể chất, chính phủ các nước nên từng bước đưa ra các yêu cầu thu mua ưu tiên cho các nhà cung cấp ngoài Trung Quốc đối với các linh kiện cụ thể, ông Cheng đề xuất. Chuyên gia này nói thêm rằng việc sử dụng robot do Trung Quốc sản xuất nên bị hạn chế trong các lĩnh vực nhạy cảm, bao gồm cơ quan chính phủ, hạ tầng thiết yếu và quốc phòng.

"Việc áp đặt các lệnh kiểm soát xuất khẩu toàn diện lên chip dành cho các công ty robot Trung Quốc là không thực tế cũng như không khả thi. Điều đó chưa chắc đã giải quyết được vấn đề. Tuy nhiên, các nền kinh tế trên thế giới cần nhận thức được sự phụ thuộc ngày càng tăng của họ vào Trung Quốc trong giai đoạn cạnh tranh công nghệ tiếp theo, đồng thời đầu tư vào việc tự chủ mạnh mẽ hơn để đạt được sự độc lập chiến lược trong cuộc đua AI thể chất," ông Cheng nhấn mạnh.

Theo Nikkei Asia

Vũ Anh