Nông sản Việt Nam cần chủ động thích ứng trước các quy định mới từ EU

Nông sản Việt Nam cần chủ động thích ứng trước các quy định mới từ EU

Theo dõi KTMT trên

Diễn biến mới nhất đến từ việc Liên minh châu Âu (EU) thay đổi cách tiếp cận trong quản lý dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRLs). Cụ thể, ngày 29/1/2026, châu Âu đã thông báo tới Tổ chức Thương mại Thế giới về việc chuyển từ phương pháp đánh giá “dựa trên rủi ro” sang “dựa trên mối nguy”. Đây được xem là thay đổi mang tính căn bản trong cách thiết lập ngưỡng an toàn đối với nông sản nhập khẩu.

Điểm đáng chú ý là nguyên tắc "chất bị cấm tại EU thì không được phép tồn dư trong hàng nhập khẩu" đang dần thay thế cơ chế linh hoạt trước đây. Theo đó, EU đề xuất áp dụng mức dư lượng mặc định 0,01 mg/kg - gần như tương đương với ngưỡng "không phát hiện". Mức này sẽ áp dụng với các hoạt chất không được EU phê duyệt hoặc bị đánh giá có nguy hại.

Ngoài ra, EU còn thay đổi cách tiếp cận trong đánh giá rủi ro. Nếu trước đây, tiêu chuẩn dựa trên mức độ phơi nhiễm thực tế, thì nay chuyển sang đánh giá theo đặc tính nguy hại. Chỉ cần 1 hoạt chất có khả năng gây ung thư, rối loạn nội tiết hoặc ảnh hưởng hệ sinh thái, nó có thể bị cấm mà không cần chứng minh nguy cơ cụ thể trong thực tế sử dụng. Trước thời điểm áp dụng quy định mới, EU vẫn cho phép tiêu thụ sản phẩm được sản xuất từ trước, nhưng doanh nghiệp xuất khẩu phải cung cấp bằng chứng thực hiện khuyến nghị, dựa trên thực tế triển khai. Nếu không, lô hàng vẫn có thể bị loại.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, thay đổi này cho thấy châu Âu không chỉ tăng cường kiểm tra tại cửa khẩu mà còn siết chặt ngay từ “ngưỡng chấp nhận”, đặc biệt đối với các hoạt chất đã bị cấm sử dụng trong nội khối. Trong bối cảnh các quy định liên tục được cập nhật với tần suất nhanh, yêu cầu kỹ thuật cao và thiếu lộ trình chuyển tiếp phù hợp, các tiêu chuẩn về MRLs ngày càng trở thành rào cản kỹ thuật đáng kể đối với nông sản nhập khẩu.

Đối với Việt Nam, tác động của chính sách mới là toàn diện, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi sản xuất từ canh tác, thu hoạch đến chế biến và xuất khẩu. Hiện nay, một số mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam đang thuộc diện kiểm soát tăng cường theo quy định của châu Âu. Trong đó, thanh long bị kiểm tra với tần suất 30%, không phải 50% như một số thông tin lan truyền trước đó. Mức áp dụng phổ biến là 0,01 mg/kg đối với nhóm trái cây, hạt, rau và 0,05 mg/kg đối với cà phê, cacao, gia vị. Mức 0,01 mg/kg cũng được áp dụng mặc định với các sản phẩm chưa thiết lập MRLs. Ngoài ra, ớt và đậu bắp đang chịu mức kiểm tra 50%, sầu riêng là 20%; chanh leo chưa nằm trong danh sách áp dụng biện pháp kiểm soát tăng cường.

Từ góc độ hiệp hội, đại diện Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA) cho rằng mức 0,05 mg/kg đối với nhóm cà phê, cacao và gia vị là rất khó đáp ứng, do đặc thù sản xuất thường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sát thời điểm thu hoạch. Vì vậy, VPSA kiến nghị EU cân nhắc hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế (Codex), đồng thời kéo dài thời gian lấy ý kiến để các nước xuất khẩu có thêm thời gian chuẩn bị.

Trước áp lực ngày càng lớn từ thị trường châu Âu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm thích ứng và giảm thiểu rủi ro cho hoạt động xuất khẩu. Trong ngắn hạn, Bộ đang tập trung hoàn thiện báo cáo kỹ thuật về việc thực hiện kế hoạch hành động khắc phục tồn tại, qua đó làm cơ sở đàm phán với châu Âu nhằm giảm tần suất kiểm tra tại cửa khẩu đối với một số mặt hàng.

Để thích ứng tốt hơn với quy định mới, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quý Dương khuyến nghị doanh nghiệp tăng cường kiểm tra hàng hóa trước khi xuất khẩu, coi đây là bước đi gần như bắt buộc nếu muốn giảm nguy cơ bị trả hàng. Một số việc có thể chủ động như lấy mẫu, phân tích theo đúng danh mục hoạt chất mà EU đang kiểm soát. Việc nắm bắt sớm quy định mới sẽ giúp các đơn vị chủ động điều chỉnh quy trình sản xuất, tránh rơi vào thế bị động khi quy định chính thức có hiệu lực.

Bên cạnh đó, các địa phương và doanh nghiệp cần giảm dần sự phụ thuộc vào hóa chất, đồng thời thúc đẩy các mô hình canh tác bền vững như làm cỏ thủ công, quản lý dịch hại tổng hợp và kiểm soát sinh học. Dù làm tăng chi phí và công sức trong giai đoạn đầu, đây được xem là hướng đi dài hạn để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe.

Quang Đức