Quang cảnh Hội nghị Trung ương 4 - Ảnh: GIA HÂN
Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh:
"Phải căn cứ yêu cầu nhiệm vụ để tạo nguồn, đào tạo, bố trí, dùng kết quả đánh giá để lựa chọn, sàng lọc, bảo đảm kế thừa qua các nhiệm kỳ.
Phẩm chất, bản lĩnh, thực tài, uy tín phải thể hiện qua kết quả công việc; đánh giá kết quả phải xét độ khó của nhiệm vụ, điều kiện thực hiện và giá trị lâu dài".
Vì việc tìm người, không vì người tìm việc
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy tầm nhìn chiến lược trong công tác cán bộ: căn cứ nhiệm vụ chiến lược để tìm người, giao việc, trao quyền, bảo đảm nguồn lực.
Đây là sự chuyển trọng tâm từ câu hỏi đã lựa chọn được bao nhiêu người tài sang câu hỏi làm thế nào để tài năng thực sự trở thành nguồn lực phát triển đất nước.
Một quốc gia muốn đi nhanh, đi xa không thể chỉ trông chờ vào những người giỏi tự tìm đến, càng không thể xem việc thu hút nhân tài là thước đo cuối cùng của chính sách. Điều quan trọng hơn là tạo ra cơ chế để người có năng lực được làm đúng việc, phát huy sở trường và tạo ra giá trị.
Đại biểu Quốc hội Đỗ Chí Nghĩa
Người tài nếu chỉ được mời gọi, đãi ngộ nhưng không có nhiệm vụ tương xứng, không được trao quyền chủ động, thiếu nguồn lực thực hiện thì năng lực cá nhân khó chuyển hóa thành kết quả thực tế.
Vì vậy, trọng dụng nhân tài phải bắt đầu từ công việc. Đất nước đang cần giải quyết những bài toán gì, những khâu đột phá nào đang thiếu người đảm trách, những nhiệm vụ chiến lược nào cần năng lực vượt trội? Từ đó mới xác định cần tìm ai, cần những phẩm chất và năng lực gì, trao cho họ nhiệm vụ và điều kiện thực hiện ra sao.
Đó là cách làm "vì việc tìm người, không vì người tìm việc". Khi nhiệm vụ trở thành căn cứ lựa chọn, việc bố trí con người sẽ hướng tới hiệu quả thực chất, thay vì chỉ dựa vào cơ cấu, chức danh hay những tiêu chí hình thức.
Cách tiếp cận ấy đòi hỏi đổi mới thực chất công tác đánh giá cán bộ.
Hồ sơ đẹp, quá trình công tác dài hay khả năng hoàn thành những công việc quen thuộc chưa đủ để khẳng định một người có thể đảm đương những nhiệm vụ khó khăn, phức tạp hơn, nhất là trong bối cảnh phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và yêu cầu tăng trưởng hai con số, đưa đất nước bứt phá trong giai đoạn mới.
Năng lực phải được kiểm chứng qua kết quả công việc, độ khó của nhiệm vụ, điều kiện thực hiện và giá trị lâu dài mà kết quả ấy tạo ra.
Người có năng lực nổi trội cần được giao việc xứng tầm, người không đáp ứng yêu cầu phải được thay thế kịp thời. Đánh giá cán bộ không thể chỉ dừng ở nhận xét về con người mà phải gắn với trách nhiệm và kết quả cụ thể.
Tuy nhiên, kết quả công việc không thể là tiêu chí duy nhất, tách rời phẩm chất đạo đức, liêm chính và kỷ luật. Đánh giá đúng phải đi cùng lựa chọn đúng, sử dụng đúng và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Đặc biệt, trách nhiệm không chỉ thuộc về người được giao nhiệm vụ mà còn thuộc về người lựa chọn, đề xuất và bố trí cán bộ.
Nếu một quyết định sử dụng nhân tài không đem lại kết quả như kỳ vọng, cần xem xét cả năng lực thực hiện của người được giao việc lẫn chất lượng lựa chọn, mức độ phù hợp của nhiệm vụ, quyền hạn và nguồn lực đã bảo đảm.
Người có quyền lựa chọn phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình, thay vì chỉ có quyền đề xuất, bổ nhiệm mà không phải trả lời về kết quả sau đó.
Quyền càng lớn, trách nhiệm càng rõ, việc càng lớn, yêu cầu về kết quả càng cao
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ: "Chiến lược nhân tài đặt trọng dụng ở vị trí then chốt, gắn thu hút với đào tạo, phát triển và cống hiến. Căn cứ nhiệm vụ chiến lược để tìm người, giao việc, trao quyền, bảo đảm nguồn lực, giữ người bằng môi trường làm việc, cơ hội sáng tạo, ghi nhận xứng đáng".
Một người giỏi có thể làm nên thành tựu lớn, nhưng cũng có thể bị giới hạn bởi môi trường không khuyến khích sáng tạo, cơ chế không cho phép chủ động hoặc cách quản lý coi trọng sự an toàn hơn hiệu quả.
Bởi vậy, giao việc lớn không thể chỉ là giao thêm trách nhiệm. Phải trao quyền thực chất, bảo đảm nguồn lực và xác lập rõ trách nhiệm về kết quả.
Quyền càng lớn, trách nhiệm càng rõ, việc càng lớn, yêu cầu về kết quả càng cao. Người được giao nhiệm vụ phải có đủ không gian quyết định trong phạm vi trách nhiệm của mình, đồng thời chịu sự kiểm tra, giám sát và đánh giá bằng những tiêu chí minh bạch.
Nếu việc gì cũng phải xin ý kiến qua nhiều tầng nấc, nếu người chịu trách nhiệm về kết quả lại không có quyền quyết định những vấn đề thiết yếu thì rất khó đòi hỏi sự đột phá.
Vì thế cần gắn quyền hạn với trách nhiệm, giao quyền với cơ chế kiểm soát và đánh giá bằng kết quả.
Người đứng đầu không chỉ chịu trách nhiệm về công việc của mình mà còn phải chịu trách nhiệm về việc phát hiện, bố trí, tạo điều kiện và phát huy năng lực của những người thuộc quyền quản lý. Năng lực dùng người cũng phải trở thành một tiêu chí đánh giá năng lực lãnh đạo.
Không phải nhiệm vụ khó nào cũng thành công ngay, không phải nghiên cứu nào cũng cho kết quả như dự kiến. Nếu mọi thất bại đều bị nhìn nhận như một sai phạm, người có năng lực sẽ có xu hướng chọn việc an toàn, né tránh vấn đề mới và không dám chịu trách nhiệm.
Nhưng bảo vệ người dám làm không phải bảo vệ cái sai, chấp nhận rủi ro của đổi mới không có nghĩa là chấp nhận sự vụ lợi hay thiếu trách nhiệm.
Điều cần thiết là có cơ chế đánh giá, giám sát và hậu kiểm đủ rõ để phân biệt rủi ro chính đáng trong quá trình sáng tạo với hành vi vi phạm, trục lợi hoặc buông lỏng trách nhiệm.
Có như vậy, người có năng lực mới yên tâm dấn thân vào những nhiệm vụ khó, lĩnh vực mới và những việc có ý nghĩa lâu dài.
Trọng dụng nhân tài không chỉ là thu hút từ bên ngoài. Phát hiện, đào tạo và bồi dưỡng nhân tài trong nước phải là nền tảng lâu dài, đồng thời cần mở rộng kết nối với người Việt Nam ở nước ngoài, chuyên gia quốc tế, nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.
Một chính sách tốt không chỉ tạo điều kiện để người tài đến mà còn phải giữ được người đang cống hiến, tạo môi trường để các năng lực khác nhau cùng hợp tác, chuyển giao tri thức và giải quyết những bài toán thực tiễn.
Đãi ngộ công bằng, cơ hội phát triển, điều kiện làm việc và sự tôn trọng chuyên môn là những yếu tố quyết định khả năng phát huy tài năng bền vững.
Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đã thể hiện rõ quan điểm: Thước đo của trọng dụng nhân tài không phải là có bao nhiêu người được thu hút, bao nhiêu chuyên gia được mời gọi hay bao nhiêu người được bổ nhiệm, mà là những nhiệm vụ lớn nào đã được hoàn thành, những vấn đề khó nào đã được giải quyết và những giá trị mới nào đã được tạo ra.
PGS.TS ĐỖ CHÍ NGHĨA, đại biểu Quốc hội khóa XVI
Suy cho cùng, thành công của chiến lược nhân tài không nằm ở chỗ bộ máy có bao nhiêu người giỏi, mà ở chỗ bộ máy có tạo điều kiện để người giỏi giải quyết được những bài toán lớn của đất nước hay không. Chuyển từ tư duy "có người tài" sang năng lực "dùng được người tài để làm nên việc lớn" chính là thước đo thực chất của trọng dụng nhân tài và năng lực quản trị nguồn lực trí tuệ quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.
