Ông Dương vô cùng tự hào về cậu con trai 13 tuổi của mình. Cậu học sinh trung học cơ sở đến từ Hàng Châu này đã giành chiến thắng tại nhiều cuộc thi xây dựng mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) trên khắp Trung Quốc, đồng thời sở hữu 136.000 người theo dõi trên nền tảng mạng xã hội Xiaohongshu.
Dù tài năng của con trai đã sớm bộc lộ, ông Dương vẫn loay hoay không biết phải ươm mầm tiềm năng đó ra sao trong một thế giới AI chuyển động quá nhanh, một thế giới mà ông chưa từng được trải nghiệm khi trưởng thành.
“Chúng tôi chỉ là một gia đình bình thường,” ông Dương chia sẻ với Rest of World . “Thách thức lớn nhất của chúng tôi là nguồn lực. Chúng tôi không biết cháu nên học gì hay phương pháp học nào là tốt nhất cho cháu. Hiện tại, cháu chủ yếu tự học.”
Thắc mắc của ông Dương có thể sẽ sớm tìm được lời giải. Các công ty Trung Quốc đang từng bước mở rộng chuỗi cung ứng nhân tài: không chỉ dừng lại ở sinh viên tốt nghiệp đại học hay sinh viên đang theo học, họ đang vươn vòi sang cả lứa tuổi thiếu niên.
Sự chuyển dịch này phản ánh tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các kỹ sư tinh hoa, sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt giữa các công ty AI, cùng niềm tin rằng những tài năng kiệt xuất cần được phát hiện từ rất lâu trước khi họ chính thức bước chân vào thị trường lao động.
“Nhân tài AI vừa trở nên khan hiếm, vừa có khả năng tạo ra giá trị quy mô lớn một cách bất thường,” ông Từ Thiên Cung (Tianchen Xu), chuyên gia kinh tế cao cấp làm việc tại Bắc Kinh thuộc hãng nghiên cứu Economist Intelligence Unit , nhận định với Rest of World .
“Một kỹ sư trẻ lớn lên cùng các mô hình mã nguồn mở, các trợ lý lập trình và khả năng thử nghiệm nhanh sẽ có chi phí thích nghi thấp hơn cùng tiềm năng cống hiến dài hạn hơn trong doanh nghiệp. Trong một thị trường mà các nhà khoa học AI và các vị trí thuật toán đang nhận mức lương rất cao, các công ty đang nỗ lực tìm kiếm những tài năng có tiềm năng phát triển lớn trước khi thị trường định giá đầy đủ giá trị của họ.”
Săn đón từ khi còn trên ghế nhà trường
Vào tháng 6, Tencent đã khởi động một chuỗi trại hè dành cho học sinh từ 13 đến 18 tuổi. Chương trình kéo dài từ 3 đến 8 tuần, cung cấp sự hướng dẫn và đào tạo trong các lĩnh vực như quản trị sản phẩm AI, kỹ thuật robot và tính toán lượng tử.
Tháng 10/2025, ông Trương Nhất Minh (Zhang Yiming), nhà sáng lập ByteDance, đã đồng sáng lập một trung tâm nghiên cứu phi lợi nhuận hướng tới đối tượng học sinh từ 16 đến 18 tuổi.
Mỗi năm, chương trình này tuyển chọn 30 học sinh làm thực tập sinh nghiên cứu toàn thời gian trong các lĩnh vực AI, toán học và khoa học máy tính, đồng thời tổ chức các trại hè cho một nhóm thành viên rộng lớn hơn.
Người đăng ký được yêu cầu nộp bảng điểm học tập, mô tả kinh nghiệm trong lĩnh vực toán học, khoa học máy tính, kèm theo xác nhận từ phụ huynh nêu rõ cách họ đã hỗ trợ việc học của con mình.
Một số doanh nghiệp thậm chí đang đi xa hơn các chương trình giáo dục thuần túy để tái cấu trúc lộ trình từ trường học đến nơi làm việc.
Tập đoàn ô tô Geely của Trung Quốc hồi tháng 3 năm nay đã tung ra một chương trình nhân tài. Chương trình này tuyển dụng học sinh ngay sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông, cam kết đào tạo và đảm bảo việc làm tại tập đoàn với mức lương tương đương sinh viên tốt nghiệp đại học.
Song song với quá trình học tập, các học viên nhận được chương trình đào tạo do chính doanh nghiệp thiết kế về AI, xe năng lượng mới, hàng không tầm thấp và công nghệ vệ tinh. Mặc dù học sinh phải đóng khoản học phí 5.800 Nhân dân tệ (khoảng 800 USD) mỗi năm, công ty cho biết số tiền này sẽ được hoàn trả sau khi hoàn thành tốt đẹp mỗi năm học.
Làn sóng này diễn ra trong bối cảnh cuộc khủng hoảng thiếu hụt nhân tài AI tại Trung Quốc ngày càng trở nên trầm trọng.
McKinsey ước tính Trung Quốc có thể đối mặt với mức thiếu hụt 5 triệu lao động AI vào năm 2030, khi các trường đại học và các kênh đào tạo hiện tại chỉ cung ứng được khoảng một phần ba nhu cầu.
Sự thiếu hụt này đã thể hiện rất rõ. Từ tháng 1 đến tháng 5, các nhà tuyển dụng Trung Quốc đã đăng tải trung bình 3,08 vị trí tuyển dụng AI cho mỗi ứng viên đủ điều kiện, theo nền tảng tuyển dụng Zhaopin, ngay cả khi các vị trí kỹ sư AI đã tăng 28,4% so với cùng kỳ năm ngoái.
Sức trẻ đối đầu kinh nghiệm
Đối với MiniMax — một startup AI hàng đầu Trung Quốc — sự chuyển dịch này không chỉ đơn thuần là tuyển dụng người trẻ hơn, mà là tái định nghĩa lại tiêu chuẩn nhân tài trong một ngành công nghiệp đang phát triển nhanh hơn các lộ trình nghề nghiệp truyền thống, bà Trương Vũ Nam (Yunan Zhang), Phó Chủ tịch MiniMax, chia sẻ với Rest of World .
Độ tuổi trung bình của nhân viên tại công ty là 29, với hơn 73% làm việc trong mảng nghiên cứu và phát triển. Dù sở hữu lực lượng lao động trẻ, công ty khẳng định chưa có kế hoạch tuyển dụng trực tiếp từ các trường trung học hay cung cấp suất thực tập cho lứa tuổi thiếu niên, mà vẫn tập trung vào đối tượng từ sinh viên đại học trở lên.
“AI là một ngành công nghiệp rất mới,” bà Trương nói. “Nhiều kinh nghiệm làm việc trước đây không còn có thể chuyển giao hay tạo ra lợi thế nữa. Bằng cấp cũng không phải là tiêu chuẩn tuyệt đối; chúng chỉ mang tính tham khảo. Chúng tôi muốn tìm kiếm trí thông minh nguyên bản của một con người.”
Thay vì nhắm vào các ứng viên nhỏ tuổi, bà Trương cho biết công ty đánh giá ứng viên dựa trên tò mò trí tuệ, niềm đam mê với AI và những minh chứng về năng lực của họ.
Điều đó cũng đồng nghĩa với việc các ứng viên trẻ tuổi đang nhận được những cơ hội mà chỉ vài năm trước đây họ khó lòng có được.
“Có lẽ trước đây, nếu bạn mới chỉ là sinh viên năm nhất hoặc năm hai đại học, bạn thậm chí còn không có cơ hội qua được vòng hồ sơ nhân sự tại một trong những công ty internet hàng đầu Trung Quốc,” bà Trương cho biết. “Ngày nay, các công ty đã cởi mở hơn với điều đó. Không phải chúng tôi nghĩ càng trẻ càng tốt, mà là tuổi tác không còn là rào cản nữa.”
Gần đây, ông Dương đã cân nhắc việc tạm dừng cho con trai tham gia các sự kiện và cuộc thi công khai để cậu bé có thêm thời gian nghỉ ngơi, vui chơi và tập trung vào việc học ở trường.
“Là cha mẹ, chúng tôi cảm thấy rất mâu thuẫn,” ông nói. “Chúng tôi có thể thấy cháu đam mê sáng tạo với AI đến nhường nào, nhưng vẫn còn rất nhiều điều cháu cần phải học. Dù sao đi nữa, cháu vẫn chỉ là một đứa trẻ.”
