Sáng 3/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.
Tình hình vi phạm bản quyền còn diễn biến phức tạp
Tham gia góp ý, đại biểu Nguyễn Trung Kiên (đoàn Đồng Nai) - Phó Giám đốc Học viện An ninh nhân dân nêu rõ, nếu không bảo vệ được quyền sở hữu trí tuệ thì sẽ không thể thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Về phòng, chống vi phạm bản quyền trên môi trường số, đại biểu Nguyễn Trung Kiên nhận định, tình hình vi phạm bản quyền ở nước ta thời gian qua diễn biến phức tạp.
"Nhiều website phim lậu, dịch vụ truyền trực tuyến trái phép thực hiện hành vi sao chép, khai thác tác phẩm âm nhạc, văn học trên các nền tảng số, gây thiệt hại cho các chủ thể quyền", ông nói.
Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Ảnh: Media Quốc hội).
Đại biểu dẫn thực tế, trong năm 2026, cơ quan chức năng đã khởi tố nhiều vụ án hình sự liên quan đến hành vi xâm phạm quyền tác giả. Đây là quyết tâm lớn của các cơ quan chức năng trong phát hiện, đấu tranh và xử lý vi phạm, nhằm bảo đảm môi trường sở hữu trí tuệ lành mạnh.
Tuy nhiên, tình trạng tái diễn vi phạm vẫn còn phổ biến. "Nhiều nội dung vừa bị gỡ bỏ khỏi nền tảng này đã xuất hiện trên nền tảng khác, website vi phạm bị chặn tiếp tục hoạt động dưới tên miền mới", ông Kiên nói.
Đề cập đến Điều 198b quy định trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và chủ quản nền tảng số, cùng Điều 199 về các biện pháp xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đại biểu Kiên cho rằng, đây là những quy định quan trọng nhưng cần tiếp tục cụ thể hóa cơ chế phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn vi phạm.
Theo đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung vào Điều 198b quy định theo hướng doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian, chủ quản nền tảng số phải thiết lập cơ chế tiếp nhận, xác minh và xử lý thông báo về hành vi xâm phạm quyền tác giả; kịp thời gỡ bỏ hoặc chặn truy cập nội dung vi phạm; bảo vệ và cung cấp chứng cứ điện tử theo yêu cầu của cơ quan chức năng.
Làm rõ nguyên tắc bảo hộ sản phẩm có sử dụng AI
Đối với quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến sản phẩm có sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đại biểu Nguyễn Trung Kiên nêu rõ, trước sự phát triển nhanh chóng của AI và trong tương lai là siêu trí tuệ, việc làm rõ các nguyên tắc cơ bản ngay trong luật là cần thiết để bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và ổn định.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung, hoàn thiện dự án luật theo 3 nguyên tắc. Thứ nhất, nền tảng trí tuệ nhân tạo không phải là chủ thể của quyền sở hữu trí tuệ.
Thứ hai, sản phẩm do người sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo ra được bảo hộ theo phạm vi, mức độ đóng góp sáng tạo của cá nhân đó.
Thứ ba, chủ thể nền tảng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ. Đối với các tác phẩm, nội dung mà trí tuệ nhân tạo sử dụng dữ liệu nguồn từ tài liệu đã thu thập thì phải dẫn nguồn.
Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu (Ảnh: Media Quốc hội).
Cũng góp ý về trí tuệ nhân tạo, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu (đoàn Hà Nội) đánh giá dự thảo Luật đã bước đầu xây dựng hành lang pháp lý cho công nghệ này.
Ông cho biết, trong lĩnh vực y tế, AI đang được ứng dụng để hỗ trợ đọc phim CT, MRI, kê đơn và phát hiện sai sót chuyên môn.
Ông đề nghị giữ nguyên tắc "AI không phải là tác giả" và nhấn mạnh rằng, với kết quả chẩn đoán do AI hỗ trợ, hình ảnh y khoa được AI tái tạo, phác đồ do AI đề xuất thì quyền tác giả/đồng tác giả phải thuộc về bác sĩ, nhóm nghiên cứu đã thu thập dữ liệu, huấn luyện và chịu trách nhiệm lâm sàng.
"Tôi đề nghị quy định rõ sản phẩm tạo ra bởi hệ thống AI không được bảo hộ quyền tác giả nếu không có sự can thiệp sáng tạo của con người", ông Hiếu nói.
Theo đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội có hàng triệu phim tim mạch, đó là tài sản. Vì vậy, ông đề nghị bổ sung quyền của cơ sở y tế đối với cơ sở dữ liệu y khoa đã được ẩn danh hóa, và nghĩa vụ xin phép khi dùng dữ liệu đó để huấn luyện AI thương mại.
