Cử tri Mỹ chuẩn bị bước vào ngày bỏ phiếu chính thức trong kỳ bầu cử giữa kỳ. Dù vậy, làn sóng bầu cử sớm đã diễn ra sôi động với hơn 50 triệu người tham gia, vượt khoảng 8 triệu so với cùng kỳ năm 2022.
Kỳ bầu cử này có ý nghĩa then chốt đối với cán cân quyền lực tại Washington. Đảng Cộng hòa đang nắm thế “trọn bộ” (trifecta) - kiểm soát cả Nhà Trắng lẫn hai viện Quốc hội. Nếu đảng Dân chủ lật ngược thế cờ để giành lại Thượng viện, Hạ viện hoặc cả hai, chương trình nghị sự đối nội của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ gặp nhiều rào cản lớn, buộc Nhà Trắng phải chuyển hướng tập trung nhiều hơn sang chính sách đối ngoại.
Kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ kể từ năm 1946. Đồ họa: Thái An.
Tương quan lực lượng trước giờ G
Cuộc bầu cử giữa kỳ năm nay quyết định toàn bộ 435 ghế tại Hạ viện, 35 ghế Thượng viện và 36 ghế Thống đốc bang.
Tại Hạ viện, Đảng Cộng hòa nắm lợi thế mong manh với 218 ghế so với 214 ghế của Dân chủ (1 ghế độc lập, 2 ghế trống). Thăm dò cho thấy Dân chủ đang dẫn trước ở bầu cử phổ thông và được kỳ vọng có khả năng chiếm lại Hạ viện.
Tại Thượng viện, đảng Cộng hòa nắm ưu thế 53-47. Trong 35 ghế tranh cử lần này, Cộng hòa nắm 22 ghế và Dân chủ giữ 13 ghế. Để đảo ngược tình thế, Dân chủ cần giữ vững 13 ghế và lấy thêm ít nhất 4 ghế từ tay đối thủ (bởi Phó Tổng thống JD Vance sở hữu phiếu quyết định khi tỷ lệ hòa 50-50).
Các cuộc đua Thượng viện tại Alaska, Georgia, Kansas, Iowa, Maine, Michigan, New Hampshire, North Carolina, Ohio và Texas đang thu hút sự chú ý đặc biệt do sự bám đuổi sát sao và sự xuất hiện của các ứng viên tiềm năng cho cuộc đua Tổng thống 2028.
Kết quả bầu cử giữa kỳ - đảng của đương kim tổng thống phần lớn mất nhiều ghế Hạ viện. Đồ họa: Thái An
Cử tri quan tâm điều gì?
Bầu cử giữa kỳ thường được coi là cuộc trưng cầu ý dân về đảng cầm quyền. Trong bối cảnh cử tri đối mặt nỗi lo chi phí sinh hoạt, lạm phát, nhà ở, y tế và việc làm, các cuộc thăm dò cho thấy áp lực không nhỏ lên phe cầm quyền.
Tính đến nay, hơn 10 tỷ USD đã được chi cho quảng cáo tranh cử, và con số này dự kiến vượt 11,6 tỷ USD. Trong số đó, tỷ phú Elon Musk đã đóng góp hơn 445 triệu USD cho các tổ chức hành động chính trị (PAC) ủng hộ đảng Cộng hòa.
Kết quả bầu cử giữa kỳ - đảng của đương kim tổng thống phần lớn mất ít ghế Thượng viện. Đồ họa: Thái An
Tác động của kết quả bầu cử
Đối với nội bộ nước Mỹ, trường hợp đảng Cộng hòa giữ vững cả hai viện, chính quyền Tổng thống Trump sẽ tiếp tục thuận lợi đẩy mạnh các chương trình đối nội, chính sách thuế, bổ nhiệm nhân sự và hoàn thiện ngân sách theo định hướng của mình.
Trường hợp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát (Hạ viện hoặc Thượng viện), tình trạng bế tắc lập pháp có thể xảy ra. Các đạo luật và ngân sách liên bang sẽ đòi hỏi sự thương lượng khắc nghiệt giữa hai bên.
Về quyền giám sát và bổ nhiệm, nếu nắm Hạ viện, Dân chủ sẽ dùng các ủy ban để điều tra các hoạt động của chính quyền. Nếu nắm Thượng viện, họ có quyền ngăn chặn các dự luật cũng như từ chối các nhân sự do Tổng thống đề bạt (từ bộ trưởng đến thẩm phán).
Đối với thế giới và các nước khác, Mỹ có thể chuyển dịch trọng tâm chính trị. Nếu bị cản trở ở đối nội, chính quyền Mỹ thường có xu hướng khai thác tối đa thẩm quyền hành pháp trong chính sách đối ngoại - khu vực Quốc hội ít có khả năng can thiệp trực tiếp hơn.
Về chính sách thương mại và viện trợ, cán cân quyền lực mới tại Quốc hội có thể ảnh hưởng đến tiến trình phê duyệt các gói viện trợ quốc tế, các thỏa thuận thương mại, cũng như mức độ cắt giảm hoặc điều chỉnh chi tiêu đối ngoại của Mỹ.
Việt Nam và Mỹ chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vì hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững vào ngày 10/9/2023 trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Mỹ Joe Biden
Trao đổi với phóng viên Tiền Phong, GS James Borton, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Chính sách đối ngoại, Đại học Johns Hopkins (Mỹ), nói rằng, quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt - Mỹ nhận được sự ủng hộ đồng thuận từ cả hai đảng; dù kết quả bầu cử giữa kỳ nghiêng về bên nào, các trụ cột hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư và an ninh hàng hải giữa hai nước vẫn tiếp tục giữ vững đà phát triển.
Tuy nhiên, kết quả bầu cử cũng đặt ra thách thức thương mại và chuỗi cung ứng. Một Hạ viện hoặc Thượng viện đổi màu có thể tạo ra những thay đổi trong cách Mỹ điều chỉnh thuế quan, quy tắc xuất xứ hoặc giám sát chuỗi cung ứng toàn cầu.
“Các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường Mỹ (nông sản, dệt may, điện tử) sẽ cần theo dõi sát các điều chỉnh chính sách thương mại và quy định rào cản phi thuế quan mới từ Washington”, ông Borton khuyến nghị.
Hơn 50 triệu cử tri Mỹ đã tham gia bầu cử giữa kỳ sớm, tăng 8 triệu so với cùng kỳ năm 2022. Ảnh: Maristpoll
