Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu với báo chí khi đứng bên cạnh Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại câu lạc bộ Mar-a-Lago ở Florida, tháng 12/2025. (Ảnh: Reuters)
Sáng ngày 3/11, ông Trump trả lời Fox News rằng Israel không cần khoản viện trợ này, đồng thời cho biết đã đạt được thoả thuận với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.
Kể từ sau cuộc chiến 12 ngày với Iran hồi tháng 6/2025, ông Netanyahu từng nhiều lần đề cập việc chuyển trọng tâm quan hệ quốc phòng Mỹ - Israel từ viện trợ sang hợp tác. Tuy nhiên, các cuộc thảo luận đó nằm trong khuôn khổ đàm phán của bản ghi nhớ (MOU) mới, thay thế thỏa thuận hiện hành sẽ hết hạn vào tháng 9/2028.
Nhà Trắng chưa làm rõ phát biểu của ông Trump. Giới quan sát lưu ý rằng khoản ngân sách Quốc hội dành cho Israel theo MOU hiện hành không thể bị cắt ngay lập tức.
Các nhà phân tích nhận định phát biểu của ông Trump phản ảnh áp lực chính trị trong nước. Theo họ, ông Trump coi viện trợ cho Israel là điểm yếu chính trị mà đảng Dân chủ đang khai thác.
Bà Annelle Sheline - cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ và hiện là nghiên cứu viên về Trung Đông tại Viện Quincy ở Washington, cho rằng viện trợ quân sự có thể được thay thế bằng hợp tác sâu hơn và nhiều khả năng còn nhiều hơn mức Mỹ đang gửi cho Israel. Theo bà, hiện Thượng viện đang xem xét việc thực hiện điều này thông qua Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) cho năm tới.
Theo NDAA, nguồn tiền sẽ được cấp qua Lầu Năm Góc, cơ quan xếp các chương trình này vào diện “hợp tác”, không phải viện trợ nước ngoài. Giới phân tích cho rằng cách gọi này giúp các khoản tiền không còn bị ràng buộc bởi những điều kiện và quy trình thẩm tra nhân quyền nghiêm ngặt.
Theo bà Sheline, cách làm này giúp Mỹ tiếp tục hỗ trợ hàng tỷ USD cho Israel mỗi năm, tránh vấp phải chỉ trích từ dư luận vốn ngày càng giảm ủng hộ Israel.
Theo ông Nir Boms - nghiên cứu viên tại Trung tâm Moshe Dayan thuộc Đại học Tel Aviv, dư luận Mỹ thay đổi cùng việc ông Trump tái cấu trúc viện trợ có thể báo hiệu một mô hình quan hệ mới, trong đó sự ủng hộ của Mỹ dành cho Israel có thể thay đổi.
Ông Boms cho rằng viện trợ có thể được thay thế một phần bằng hợp tác công nghiệp quốc phòng sâu hơn, nhưng chưa rõ quy mô khoản này có tương đương viện trợ hiện hành hay không.
Thay đổi này có thể gây khó khăn cho kế hoạch mua sắm dài hạn của Israel. Quân đội Israel đã dự trù hàng chục tỷ USD để mua khí tài của Mỹ trong 10 năm sau khi MOU hiện hành hết hạn năm 2028, bao gồm các tiêm kích F-35, F-16 và F-15.
Dự thảo NDAA năm 2027 dành 750 triệu USD cho Israel, gồm 500 triệu USD cho các hệ thống phòng thủ tên lửa chung, 100 triệu USD cho hệ thống chống UAV, 100 triệu USD cho tác chiến dưới lòng đất và 50 triệu USD cho các công nghệ mới nhất.
Đáng chú ý hơn, dự luật còn thiết lập các chương trình công nghệ quốc phòng Mỹ - Israel về nghiên cứu và sản xuất chung UAV, hệ thống phòng không và trí tuệ nhân tạo (AI).
Giới phân tích cho rằng mức độ liên kết này giúp Israel tiếp cận các nghiên cứu quân sự của Mỹ ở mức chưa từng có, thậm chí một số đồng minh NATO và đối tác trong liên minh tình báo Ngũ Nhãn cũng không được hưởng.
